Opinie

Duitse internetcensuur in strijd met vrijheid van meningsuiting in EU

Een nieuwe Duitse wet die haatzaaien op sociale media moet tegengaan, heeft waarschijnlijk een tweet vernietigd van de man die zelf voor die wet verantwoordelijk is: de demissionaire minister Heiko Maas (Justitie, SPD). Hij twitterde in 2010 dat de populistische bestsellerschrijver Thilo Sarrazin, tevens partijprominent, een „idioot” was. Der Spiegel berichtte maandag dat Twitter dit bericht waarschijnlijk heeft gewist op grond van het Netzwerkdurchsetzungsgesetz (kortweg: NetzDG). Waarmee, als dit waar is, wel bewezen is dat die wet problematisch is. Maar ook los daarvan is het NetzDG een vrucht van overhaaste op verkiezingen gerichte wetgeving.

Dat bleek afgelopen week wel uit alle ophef in Duitsland over de nieuwe wet. Het begon met algehele verontwaardiging over tweets van Bondsdagafgevaardigden van de rechtspopulistische AfD. Zo noemde Bondsdaglid Jens Maier (zelf nota bene oud-rechter) Noah Becker, de zoon van ex-tennisser Boris Becker „een kleine halfneger”. Beatrix von Storch – zelf overigens kleindochter van de minister van Financiën van Aldolf Hitler – noemde moslims in een tweet generaliserend „groepsverkrachtende mannenhorden”. Beide tweets werden in gevolge van de nieuwe wet geschrapt. En de twitteraccounts van beide politici werden tijdelijk stilgezet. Waarop deze een gang naar de rechter aankondigden. Het is de ook in Nederland wel bekende provocatietechniek waarmee populisten ernaar streven ‘meningsmartelaren’ te worden.

Toen bleek echter dat censuuralgoritmen geen onderscheid kunnen maken tussen haatzaaien en satire: ook een tweet van het satirisch weekblad Titanic, die bedoelde de draak te steken met de uitlatingen van Von Storch, werd onverbiddelijk geschrapt. Ofschoon het vooroordeel wil dat Duitsers nu eenmaal een problematische verhouding hebben met het begrip humor, was ditmaal aan alle kanten duidelijk dat het om een grap ging.

Inmiddels hebben oppositiepartijen de Groenen en de liberale FDP ook stelling genomen tegen de effecten van de nieuwe wet. Wat op zich weer ironisch getimed was, want tegelijkertijd maakten CDU/CSU en SPD bekend dat zij deze week serieus onderhandelen over een doorstart van de Grote Coalitie. Als Groenen en liberalen over hun schaduw waren gesprongen in een eerdere fase van de coalitievorming hadden ze de wetgeving van binnenuit mogelijk kunnen bijsturen. Nu mogen ze blaffen naar de maan.

Het NetDG is een schoolvoorbeeld van hoe gecompliceerd het kan zijn om goede bedoelingen (het online bestrijden van haat) om te zetten in effectieve wetgeving.

Een van de complicaties bij de nieuwe Duitse internetwet vormen de grote Amerikaanse tech-bedrijven. Die onttrekken zich, vermomd als anonieme reuzen, aan iedere verantwoordelijkheid voor hun content. Deze private partijen zijn ongeschikt om de rol van censor te vervullen, en zo blijkt het middel erger dan de kwaal.

Bondskanselier Angela Merkel (CDU) en SPD-leider Martin Schulz doen er goed aan deze wet te betrekken bij hun coalitiebesprekingen en bij voorrang te repareren. Dit in verband met de mogelijk vérstrekkende consequenties van deze wet voor de vrijheid van meningsuiting, ook in de rest van de Europese Unie.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.

Correctie (9 januari 2018): In een eerdere versie van dit stuk stond dat Beatrix von Storch de dochter is van de minister van Financiën van Aldolf Hitler. Dit moet kleindochter zijn. Tevens werd gesproken over censuurlogaritmen terwijl dit censuuralgoritmen moeten zijn.