Juf Somicha El Ammari geeft extra instructie aan een van haar leerlingen. „Al mijn kennis heb ik van onze scholenstichting.”

Foto’s Olivier Middendorp

Hoe een zwakke school succesvol werd

Al Ihsaanschool Een zwakke basisschool werd in acht jaar tijd een goede. Het recept: docenten continu bijscholen, klassikaal onderwijs, kleinere groepen, gedegen uitleg, herhaling.

De lestijd van groep 5 van de islamitische Al Ihsaanschool in Lelystad is strak gepland. Geen ontdekkend leren, zoals dat in de jaren negentig mode werd, maar klassikaal onderwijs. Directeur Anton van de Wilt wijst naar het boek Expliciete Directe Instructie van de Amerikaanse auteurs John Hollingworth en Sylvia Ybarra, in het Nederlands bewerkt door onderwijsspecialist Marcel Schmeier. „Afgezien van de Koran is dit onze bijbel”, zegt hij. Een deel van het team heeft het boek gelezen en zorgt voor de uitvoering van de methode.

De in Schmeiers boek beschreven methode is klassikaal, maar lijkt in niets op het klassikale onderwijs uit de vorige eeuw. De leraar geeft wel uitleg voordat de twintig leerlingen aan iets nieuws beginnen, maar regelmatige afwisseling en nieuwe instructiemiddelen houden leerlingen bij de les. Ze krijgen weinig gelegenheid om weg te dromen.

Ze worden ook in kleinere groepen ingedeeld. Goede leerlingen mogen al gauw voor zichzelf werken. Wie het nog niet goed begrijpt, krijgt extra instructie. Nederlandse klassen staan bij internationale onderzoekers bekend als chaotisch. Hier is het rustig.

Aan het begin van elke les krijgen leerlingen op een digiboard voor in de klas te zien wat ze gaan doen. „Ik kan sommen maken bij een tekening”, staat er. Zo’n tekening is een spaarvarken met 97 euro, twee briefjes van 10 euro, een briefje van 5 euro en drie losse euro’s. „Welke rekenvragen kun je bij deze afbeelding bedenken?”, vraagt juf Somicha El Ammari. De kinderen mogen daar samen zachtjes over praten, geeft de ‘geluidsliniaal’ op het bord aan.

Klassikale oefeningen

Om te voorkomen dat telkens dezelfde leerlingen de beurt krijgen, heeft juf Somicha alle namen in een bakje gedaan en haalt er telkens een uit. Dilaya is aan de beurt. Zij weet het antwoord op de vraag over de tekening: „Je kunt uitrekenen hoeveel geld je hebt.” En ze rekent de som voor volgens het realistisch rekenen. Eerst de tientallen: 90 plus 10 plus 10 is 110. Daar komen dan nog 7 en 5 plus 3 bij en dat is samen 125. Er zijn ook andere manieren waarop leerlingen het op hun wisbordjes kunnen uitrekenen. Aan het eind van zo’n reeks klassikale oefeningen geeft het digiboard aan wat ze hebben geleerd: „Sommen maken bij een tekening.”

Nederland, Lelystad, 21-12-2017.
Islamitische school Al Ihsaan.
Foto: Olivier Middendorp
Nederland, Lelystad, 21-12-2017.
Islamitische school Al Ihsaan.
Foto: Olivier Middendorp
Foto’s Olivier Middendorp

De gestructureerde methode heeft succes: in 2008 werd deze school nog als ‘zeer zwak’ beoordeeld door de Inspectie van het Onderwijs. Vorig jaar schreef de inspectie een juichend rapport: „De school stelt ambitieuze doelen en haalt goede resultaten met haar leerlingen.” Door strakke didactiek, continue bijscholing en onderlinge beoordeling is de kwaliteit van het onderwijs in acht jaar opgevijzeld.

In taal- en rekenprestaties kent het islamitische onderwijs twee uitersten: er zijn goede en slechte scholen. Al Ihsaan, onderdeel van de Noorgroep die vijf islamitische basisscholen telt, behoort tot die eerste categorie. Daar is kennis volgens juf Somicha „een groot goed”.

‘Zelf ontdekken’ heeft zijn grenzen, legt juf Chadia Achahbouni uit, tevens coach van andere leraren. De leerlingen krijgen wel de kans een som met een eigen methode op te lossen, maar „een leraar moet het eerst voordoen”, zegt ze. „Je moet eerst oefenen voor je zelf kunt ontdekken. Het gemiddelde niveau is hier niet vwo.”

Lees ook dit interview met onderwijsadviseur Marcel Schmeier: ‘Leg weer zélf de stof uit’

De school biedt daarom ook minder ruimte voor experimenten met onderzoekend leren. Terwijl de helft van de middelbare scholieren in Lelystad naar havo-vwo gaat, was dat voor Al Ihsaan in 2017 39 procent. Dat is minder dan het gemiddelde, maar goed voor een school met leerlingen die vaak thuis geen Nederlands spreken of van wie de ouders weinig opleiding hebben. Driekwart van de 214 leerlingen is van Marokkaanse afkomst.

„We starten elke rekenles met een stukje automatisering”, zegt Van de Wilt. „Het is belangrijk om dat te blijven doen.” Leerlingen moeten ook de tafels leren. Dat gaat soms door een bal naar een leerling te gooien die dan meteen de uitkomst van de som moet geven. „Als je de tafels niet beheerst, blijf je problemen houden met rekenen”, zegt Van de Wilt.

Een aantal leerlingen heeft moeite met de talige opgaven van de Citotoets. „Er zijn allerlei verhaaltjes die eerder de leesvaardigheid toetsen dan dat je leert een som op te lossen”, zegt Van de Wilt. De leerlingen oefenen daarom ook vaak met rekenopgaven die alleen uit getallen bestaan.

Bij de taallessen worden spelling en klanken intensief „geautomatiseerd”. Voordat leerlingen gaan lezen, moeten ze stilstaan bij wat een tekst voorstelt. Is het fictie, een betoog, reclame of uitleg? Woorden worden uitgelegd, zodat het vocabulaire wordt ontwikkeld.

Dit jaar kregen alle leraren van de Noorgroep extra trainingen tijdens een taalconferentie. Ook docenten moeten regelmatig oefenen met nieuwe kennis. Zo had juf Somicha aan de pabo weinig over didactiek geleerd. „Al mijn kennis heb ik van onze scholenstichting.”

Drie voorbeelden van talige opgaven

    • Mirjam Remie
    • Maarten Huygen