Profiel

Nelleke Vedelaar PvdA-voorzitter

Met Nelleke zou het weer gezellig worden

De PvdA moest van een slangenkuil weer een warm nest worden. Nu speelt Nelleke Vedelaar een hoofdrol in het onderzoek naar het Kamerlid William Moorlag. Is de nieuwe partijvoorzitter nu het radicale gezicht van de PvdA?

Al jaren zingt Nelleke Vedelaar in They and the Misery Man, de oudste band van Zwolle. Zingen doet de nieuwe voorzitter van de PvdA eigenlijk overal, in de douche, de auto. Toen ze als wethouder in Zwolle ooit een hospice ging openen piekerde ze dagenlang wat ze daar zou zeggen. Opeens had ze het. Het werd een lied: ‘Mag ik dan bij jou’, van Claudia de Breij.

Tijdens de campagne voor het partijvoorzitterschap benadrukte Vedelaar dat ze de PvdA weer gezellig wilde maken. „Elke PvdA’er heeft weleens een verjaardag meegemaakt waar er grappen werden gemaakt over de zuurgraad van onze club of de ‘vechtpartij’ die we hebben”, schreef ze in haar manifest. Dat moest maar eens afgelopen zijn. De partij moest van een slangenkuil een warm nest worden. In oktober werd ze gekozen als opvolger van Hans Spekman.

Nu speelt Vedelaar een hoofdrol in een nieuwe PvdA-vechtpartij, rondom Kamerlid William Moorlag. Voor zijn aantreden was Moorlag directeur van sociale werkplaats Alescon. Dat bedrijf werd in december door de rechter veroordeeld voor de manier waarop het via een zelf opgericht uitzendbureau 400 mensen met een arbeidsbeperking inhuurde. Zij kregen zo een lager salaris dan hun collega’s. Op het oog precies het soort schijnconstructie waar de PvdA, die de strijd voor ‘eerlijk werk’ tot een speerpunt heeft gemaakt, zich zo tegen verzet.

Lees ook: Arbeidsgehandicapte klem tussen wet en goede bedoelingen, over de schijnconstructie die Alescon gebruikte

Aanvankelijk schaarde de PvdA-fractie onder leiding van Lodewijk Asscher zich achter Moorlag. Maar het partijbestuur, onder leiding van Vedelaar, koos direct voor een hardere lijn. De lezingen over de gang van zaken lopen uiteen, maar zeker is dat het bestuur zowel Asscher als Moorlag meteen duidelijk maakte dat het aanblijven van het Kamerlid verre van vanzelfsprekend was. Ze waren verrast door de kwestie, én door de reactie van Asscher: meerdere bestuursleden zeggen niet op de hoogte te zijn geweest van de zaak die tegen Moorlags oude bedrijf liep. Bovendien werd het bestuur overstelpt met berichten van bezorgde of verontwaardigde leden, onder wie ook tal van wethouders en raadsleden.

Richtingenstrijd met Asscher

Was het Vedelaar die een harde lijn voorstelde? Er wordt wel gesuggereerd dat, over de rug van Moorlag, een richtingenstrijd gaande is, tussen Vedelaar, activistisch en radicaal-links, en fractievoorzitter Asscher, pragmatisch en verzoenend. In diverse media is in herinnering geroepen dat Vedelaar zich fan heeft verklaard van de Britse Labour-leider Jeremy Corbyn.

Terwijl Lodewijk Asscher op vakantie is in Tasmanië, stelde Vedelaar vorige week een commissie in. Die onderzoekt niet alleen het handelen van Moorlag, maar ook dat van haar eigen partijbestuur en van de Kamerfractie onder leiding van Asscher in deze kwestie. Nog voordat Asscher terugkeert van vakantie, zou die commissie deze week moeten beoordelen of Moorlag „nog geloofwaardig kan opereren als Kamerlid voor de PvdA”. Als hij moet vertrekken en weigert zijn zetel op te geven, dan valt de reeds tot negen zetels gereduceerde PvdA-fractie nog verder terug. Twee maanden voor de gemeenteraadsverkiezingen is het verder escaleren van de rel voor de partij een nachtmerriescenario.

Gezellig en warm

Het kan gebeuren dat Nelleke Vedelaar je bij de eerste ontmoeting meteen een knuffel geeft. Het gaat voor haar haast automatisch. Er waren PvdA’ers die in haar, na de gitzwarte Tweede Kamerverkiezingen, de uitgelezen, gezellige en warme persoon zagen om de partij op te beuren. Haar naam alleen al. Tijdens de campagne voor de gemeenteraadsverkiezing had haar partij die al eens op een magazine gezet: De Nelleke.

Toen een stel jonge PvdA-leden die eerder de lijsttrekkerscampagne voor Diederik Samsom hadden gedaan, haar benaderde, bleek ze er zelf al over te denken. Ze vormden een campagneteam, met een camera gingen ze langs bij partijprominenten om steunbetuigingen te filmen.

In haar zeven jaar als wethouder zorg en sociale zaken in Zwolle toonde Vedelaar niet veel talent om vijanden te maken. „Ook wij konden eigenlijk geen hekel aan haar hebben”, zegt het Zwolse oud-raadslid en thans Kamerlid voor de SP Frank Futselaar. Collega-wethouder Jan Brink (D66) was het heus wel eens hartgrondig met haar oneens. Maar dat werd nooit vervelend. „Nelleke gaat altijd op zoek naar verbinding.”

Het is niet altijd makkelijk PvdA’er te zijn, weet Joop van Ommen, die met Vedelaar de dak- en thuislozenopvang opzette. Zelf komt hij uit een „knalrood nest”, hij reed als taxichauffeur op 1 mei jarenlang routes om eten te brengen aan de minderbedeelden. „Maar Nelleke maakte me daar weer trots op.” Altijd kon hij haar bellen. Lag er weer een gezin in de kou voor het station, zorgde zij dat er ergens plek werd gemaakt.

De Zwolse Corbyn?

Radicaal? De Zwolse Corbyn? PvdA-wethouder Eefke Meijerink, die in Zwolle lang met Vedelaar samenwerkte, schrikt bijna. „Nee! Wat zij in Corbyn waardeert, is hoe hij de straat opgaat om te horen wat er onder de mensen leeft. Niet dat ze nou zo’n rechtlijnige radicaal is.”

Oud-raadslid en -Kamerlid voor de SP Tjitske Siderius herinnert zich hoe Vedelaar als kersverse wethouder naar een bijeenkomst in de Indische Buurt, een Zwolse volksbuurt, ging. Kom eerst de kwartfinale van het WK hier maar kijken, riepen de mannen in de zaal. „Dan kan ik niet”, zei Vedelaar. De halve finale kwam ze alsnog, kratje bier achterop de fiets. „Een jaloersmakend goede voorzitter”, denkt de SP’er.

Na de verkiezingen van 2014 ijverde Vedelaar voor een college met de SP, maar het werd een samenwerking met ChristenUnie, D66 en VVD. Als wethouder sociale zaken had ze het vooral moeilijk met landelijk beleid, de uitvoering van de Participatiewet van staatssecretaris en partijgenoot Jetta Klijnsma. Het was geen geheim dat ze de wet vol weeffouten vond zitten. Meerdere keren kaartte Vedelaar in Den Haag de gevolgen aan.

De hervorming van de sociale werkplaatsen, cruciaal in de kwestie-Moorlag en een belangrijk onderdeel van de Participatiewet, ging ook niet makkelijk. 150 arbeidsgehandicapten dreigden in 2014 hun tijdelijke contract te verliezen. Het bestuur van de sociale werkvoorziening dreigde op te stappen. Pas nadat SP en GroenLinks stampij maakten in de raad, kon Vedelaar de plaatsen behouden.

In 2012 zat Vedelaar voor vierhonderd buurtbewoners, woedend dat hun niet was verteld dat er zedendelinquenten in de straat kwamen wonen, in een gepland centrum voor ex-gedetineerden. Een bewoonster verweet Vedelaar dat ze als kinderloze vrouw de angst niet kon begrijpen. SP’er Frank Futselaar was erbij en denkt dat niemand het in zo’n zaal goed kon doen. „Maar Vedelaar hield zich in elk geval staande.”