Opinie

    • Marcel aan de Brugh

Na het reductionisme

Water is raar, wonderlijk. Je kunt zijn onderdelen, waterstof en zuurstof, lang bestuderen, maar dat ze samen bij kamertemperatuur een vloeistof met allerlei wonderlijke eigenschappen opleveren, was uit die onderdelen amper te voorspellen (water zet bijvoorbeeld uit als het bevriest).

Moet de wetenschap, in zijn poging de wereld te begrijpen en verklaren, dus verder kijken dan alleen maar de kleinste onderdelen? Natuurlijk. De bouw en werking van een termietenheuvel doorgrond je niet door alleen termieten afzonderlijk te bestuderen. Maar de wetenschap moet zelfs verder kijken dan materie, zegt hersenwetenschapper Sarah Durston verderop in deze bijlage tegen interviewer Margriet van der Heijden. Durston vindt het huidige materialistisch-reductionische beeld, dat in de wetenschap dominant is, te beperkt. Je kunt er bijvoorbeeld zoiets als bewustzijn niet mee verklaren.

Vooropgesteld, het is goed dat er getwijfeld wordt aan wereldbeelden. Twijfel vormt de basis van wetenschap. Het is juist goed dat te benadrukken in een tijd dat van de wetenschap alleen keiharde feiten en zekerheden worden gevraagd. Maar wat is dan dat alternatieve wetenschappelijke wereldbeeld? Een eenduidig antwoord is er niet.

Durston pleit er in ieder geval voor meer in relaties te denken. Bijvoorbeeld dat dingen op grote afstand van elkaar toch gekoppeld kunnen zijn. Het doet een beetje denken aan de morfogenetische velden waarmee bioloog Rupert Sheldrake in de jaren 80 en 90 onbegrepen fenomenen verklaarde – bijvoorbeeld dat een hond ‘weet’ dat zijn baasje thuis gaat komen. De ideeën van Sheldrake hebben het niet gered. Maar hij heeft het wel geprobeerd, dat moet je hem nageven. Zo hoort het.

Een wetenschap die geen ruimte heeft voor afwijkende denkbeelden, komt nooit dichter bij de werkelijkheid. Nu maar wachten op experimenten die het reductionistische beeld echt falsifiëren. Dat zou wat zijn.

    • Marcel aan de Brugh