opinie

    • Rosanne Hertzberger

De verdachte is de mens

Deze winter duurt me iets te lang. Twitter bezorgt me vlagen van diepe, diepe verveling. Neem Thierry Baudets tweet over klimaatverandering. „Het klimaat warmt veel minder op dan altijd voorspeld. CO2 heeft een geweldig effect op plantengroei.” De discussie escaleerde, zoals alles escaleert, online, tot aan de roep om ontslag voor Gerrit Hiemstra, de meteoroloog die tegengas durfde te geven.

Waarom moet alles zo voorspelbaar zijn? Waarom moet je als je ‘minder Europa’ wil ook per se vraagtekens zetten bij de risico’s van klimaatverandering? Het zijn politieke overtuigingen die zo logisch bij elkaar lijken te passen, terwijl het meeste gewoon mode is. Een gebrek aan onafhankelijk denken, dat endemisch is in de politiek.

Ik kan het niet laten om naar beneden te scrollen onder zo’n berichtje, naar de redeneringen van mensen die enthousiast reageren op bagatelliserende klimaatberichten. Vaak blijkt hun scepsis voort te komen uit een structurele onderschatting van de menselijke invloed op aarde. Mensen wijzen er dan bijvoorbeeld op hoe temperatuur en CO2-druk in de atmosfeer van nature fluctueren. Hoe de aarde ook vóór de mens al opwarmde en juist in 1700 een mini-ijstijd doormaakte. Het idee is: denkt u dat wij een deuk in een pakje boter slaan als het om globale verschijnselen gaat?

Toen stuitte ik gelukkig op het verhaal van Clair Patterson, mooi opgeschreven door Lucas Reilly op de website mentalfloss.com. Als chemicus werkte Patterson na de oorlog onder andere aan het bepalen van de leeftijd van de aarde. Daarvoor moesten nauwkeurige loodbepalingen worden uitgevoerd. En dat was niet makkelijk. Want wat bleek? Het lab was zwaar verontreinigd met lood. Het spul zat overal, op het glaswerk, in het kraanwater, in de stofdeeltjes die in de lucht ronddwarrelden. Het zat in zijn kleren, in zijn haar.

Het duurde vijf jaar voordat hij over een ultraschoon lab beschikte waarin eindelijk degelijke loodmetingen konden worden verricht. Die leverden drie belangrijke inzichten op. Ten eerste: de aarde was precies 4,5 miljard jaar oud. Ten tweede: de wereld was bedekt met een dikke laag lood en hoe jonger het sediment des te meer lood erin zat. En ten derde: iedereen die tot dan toe had beweerd veel over lood te weten, zoals de automobielindustrie die standaard lood toevoegde aan benzine en beweerde dat dat veilig was, die zwetste maar wat.

De enige plek waar Patterson metingen kon doen om normale gehaltes van voor de grote vervuiling te bepalen, was diep in de ijslagen van Antarctica. De mensheid bleek in korte tijd een enorme hoeveelheid lood in de natuur te hebben gepompt, en niet geheel toevallig verliep die stijging evenredig met de verkoop van benzine en auto’s.

Op het hoogtepunt van de crisis bevatte het gemiddelde Amerikaanse lichaam 600 keer meer lood dan een onvervuild lichaam. Fabrieksarbeiders werden er ziek van en het leidde tot een stevige cognitieve beperking bij kinderen die epidemische vormen aannam. Reilly noemt het „vermoedelijk de grootste massavergiftiging in de menselijke geschiedenis”.

Het zou heel makkelijk zijn geweest om Pattersons bevindingen af te wijzen als het werk van een idioot. Als je zijn lab en protocollen zag, zou je hem kunnen betichten van een dwangmatige stoornis. Ik vrees dat ik zelf destijds ook sceptisch was geweest. Maar de wereld is gezonder dankzij zijn nieuwsgierigheid en zorgvuldigheid.

Dit verhaal draagt twee belangrijk lessen in zich. Ten eerste is de mens in staat om alle evenwichten op de meest afgelegen plekken op deze wereld naar zijn hand te zetten. Vervuiling, uitsterving en grootschalige disruptie zijn de regel, niet de uitzondering bij menselijke activiteit. Hoofdverdachte bij globale verschijnselen die de afgelopen eeuw plotseling optraden is altijd als eerste de mens. Als je die hebt uitgesloten kun je misschien eens aan andere oorzaken gaan denken.

En die andere les van Patterson? De enige verrassingen komen door onbevooroordeeld lezen en studeren en nieuwsgierig onderzoeken. De rest is allemaal saai en voorspelbaar.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.
    • Rosanne Hertzberger