Tussen alle hoogbouw blijft op Java-eiland stukje groen

Talk of the Town

Het is een gedroomde, zeer lucratieve bouwlocatie: de kop van Java-eiland. Toch wordt dit een park. „Een woontoren is niet iconisch, een stadspark met allure wel”.

De kop van het Java-eiland moet in 2025 een „iconisch stadspark” zijn. Foto Marco van Middelkoop/Hollandse Hoogte

‘De kop van Java-eiland is een iconische plek voor Amsterdam en Amsterdammers. Daar komt een stadspark en geen woningen of hoogbouw.” Wethouder Eric van der Burg (Ruimtelijke Ordening, VVD) gaat dit voorstellen aan de gemeenteraad op advies van een commissie onder leiding van Maarten Kloos, oud-directeur van Arcam. „We hebben elkaar vijf minuten in de ogen gekeken en het gloednieuwe besluit is er: de kop van Java-eiland midden op het IJ blijft onbebouwd.”

Nu staat op de uiterste westpunt het beeldhouwwerk Zeeman op de uitkijk (1950) van Pieter Starreveld. Erachter ligt een grasveld. Voor projectontwikkelaars is het een gedroomde, lucratieve bouwlocatie van ruim twee hectare. Maar een „woontoren is niet iconisch, een stadspark met allure wel”, aldus Van der Burg. Hij vervolgt: „De laatste jaren hebben we ontzettend veel gebouwd in Amsterdam, vorig jaar zevenduizend woningen, het jaar daarvoor achtduizend. In 2017 is Amsterdam gegroeid met twaalfduizend inwoners. We bevinden ons in een economische hausse. Toch moeten we de stad niet alleen maar volbouwen, voor de Amsterdammers moet er ook groen zijn en een plek voor stilte. Daartoe leent de kop van Java-eiland zich uitstekend.”

Er is nog een reden hier een stadspark te vestigen – geïnspireerd door Battery Park en New York en Millenium Park in Chicago. De gemeenteraad heeft besloten dat het Java-eiland de „aanlandingsplek” wordt voor de nieuwe voetgangers- en fietsersbrug over het IJ. Van der Burg: „Het is echt een toplocatie met grandioos uitzicht over het IJ. Bovendien ligt het straks over de brug slechts op tweehonderd meter van Noord. Het wordt een park voor mensen uit Oost, Centrum en Noord.”

Komend voorjaar bespreekt de gemeenteraad het plan voor het nieuwe stadspark. Sinds 2008 denkt de commisie-Kloos al na over de bestemming van de kop van Java-eiland. „Ondanks alle nieuwbouw in de stad moet er ook plaats zijn om te recreëren en tot rust te komen. Om de openbare ruimte maximaal te benutten is groen onontbeerlijk”, aldus de wethouder. „Met de werkzaamheden voor de nieuwe brug wordt al over twee jaar begonnen, we kunnen het stadspark in die ontwikkeling meenemen.” Met de bouw van de brug is 210 miljoen euro aan kosten gemoeid. Daartoe moet de Passengers Terminal Amsterdam, die nu aan het Java-eiland ligt, verplaatst worden.

Het verlangen van de gemeente om plaatsen van groen in of rondom het IJ te creëren, dateert van geruime tijd geleden. Oud-wethouder Maarten van Poelgeest (Ruimtelijke Ordening, GroenLinks) formuleerde in 2007 al ideeën om in het IJ „een oase van groen aan te leggen”. Dit eilandplan heeft nooit doorgang gevonden, maar Van der Burg geeft toe dat hij hierdoor mede is geïnspireerd.

Tot slot geeft Van der Burg te kennen dat in het toekomstige stadspark „beslist geen evenementen zullen plaatsvinden”. Daartoe zijn andere locaties aangewezen. Ook laat de wethouder weten dat de kop van het Java-eiland vanaf nu „activiteitenarm” zal zijn in aanloop tot de opening van zowel stadspark als brug.

Met dit besluit van Van der Burg is vijftien jaar na de transformatie van het Oostelijk Havengebied tot woonomgeving een beslissende stap genomen om het „hart van het IJ leeg te houden”. De commissie-Kloos heeft naar eigen zeggen in al die tijd „niets onder ogen gekregen van het allerhoogste niveau dat hoogbouw rechtvaardigt”. Volgens Van der Burg krijgt het stadspark op die „spectaculaire locatie klasse en stijl”.

Hij verwacht dat de gemeenteraad steun aan het plan geeft. In 2025 moet het park gereed zijn, tegelijk met de opening van de brug.