Zoek de utopieën van de Tuin der Lusten en Dante’s Inferno tot ‘1984’. In A History of the Utopian Tradition zitten er 41 uit de westerse traditie. De inkttekening meet 100 bij 80 cm en is in in veel meer detail te zien op https://nrch.nl/69ua

Illustratie Carlijn Kingma

‘Ik wil laten zien hoe de wereld zou kúnnen zijn’

Architectuur

Utopiën hebben een slechte naam, maar ze hebben ook veel goeds gebracht, vindt Carlijn Kingma. Ze exposeert ermee in Den Haag.

Architectuur is een taal waarin je verhalen kan vertellen, zegt Carlijn Kingma (26). Hoe de wereld eruitziet, natuurlijk, maar ook hoe die eruit zou kúnnen zien. Kingma deed dat laatste tijdens haar master architectuur aan de TU Delft. Haar eindexamenwerk – waarvoor ze een 10 kreeg én de New Babylon Award, een prijs op het snijvlak van kunst en architectuur – is nu te zien in de tentoonstelling Utopia in Zicht in Gemeentemuseum Den Haag. Vertrekpunt van de tentoonstelling van tekeningen is haar inkttekening A History of the Utopian Tradition, waarin ze 41 westerse utopieën heeft verwerkt, van de Tuin der Lusten tot Orwells gruwelijke anti-utopie van 1984.

„We hebben utopisme nodig om een betere toekomst te scheppen”, vertelt Kingma bij een kop koffie in een Rotterdams café waar haar werk voor het eerst te zien was. „Een fictief toekomstscenario ontstaat meestal uit ontevredenheid met de status quo. Het verbeeldt een nieuwe inrichting van de maatschappij. Denk aan Plato’s Republiek, Karl Marx of Utopia van Thomas More. Het zijn niet alleen dromen, maar ook bakens aan de horizon. Democratie, het rechtssysteem en het einde van de slavernij begonnen als utopie.”

Volgens u wint de anti-utopie veld.

„Ja, door nazi’s, sovjetcommunisten en IS-aanhangers is het verdacht geworden om over een ‘perfecte’ maatschappij te dromen. We associëren het met gewelddadig totalitarisme. Ook door het werk van denkers als Karl Popper en Hannah Arendt. We moeten utopisch denken leren herwaarderen. Want ook daardoor is de wereld rijker, gezonder en veiliger geworden.”

Kan het dat utopische ideeën dan overbodig worden?

„Zover is het nog niet. We moeten ‘prijs’ niet met ‘waarde’ verwarren. Water kost weinig maar is waardevol, terwijl een dure diamant nutteloos is, een klassieke paradox. Toch vervuilen we water omdat het binnen het kapitalistische systeem niet veel ‘waard’ is. Het heeft ons rijkdom gebracht en was lang houdbaar, maar nu komen we erachter dat we het klimaat verpesten en dat de inkomensongelijkheid groeit.”

U klinkt als een links politicus.

„Eeuwenlang was de universiteit de plek voor utopische denkers, maar inmiddels staat ‘objectieve waarheidsvinding’ centraal. Objectief naar de wereld kijken is een illusie. We moeten samen nieuwe utopieën bedenken. Politieke ideeën richten zich op de korte termijn, utopische ideeën op de lange. Hoe willen wij met elkaar en de wereld leven? De antwoorden op deze vragen zijn subjectief en daarom negeren we deze kwesties.”

Ook op de TU Delft?

„Technologische vooruitgang lijkt een doel op zichzelf, in plaats van een middel om de wereld in te richten zoals wij willen. We laten ons nu overrompelen door de gevolgen van ontwikkelingen zoals internet. Geef utopisch denken een prominentere plek, dan lopen we niet telkens achter de feiten aan.”

Utopia in zicht. T/m 26 februari 2018 in Gemeentemuseum Den Haag.
    • Manouk van Egmond