Nicholas, de zoon van Obama’s stafassistent Nate Tamerin, heeft zich bij een bezoek aan het Witte Huis verkleed als spider-man.

Foto Pete Souza

‘De beste foto’s ontstaan wanneer je het ‘t minst verwacht’

Interview Pete Souza, de huisfotograaf van Obama, werd beroemd door Trump te pesten.

Presentaties geven voor uitverkochte zalen, boeken signeren, geïnterviewd worden. Het komt niet van nature voor Pete Souza. Als voormalig chef-staffotograaf van Het Witte Huis fotografeerde hij acht jaar lang iedere vergadering, ontmoeting en bijeenkomst die Barack Obama als president van de Verenigde Staten had.

Om zijn werk goed te doen, was Souza zo goed als onzichtbaar. Een vlieg op de muur van het Oval Office en de Situation Room. Maar nu zijn de camera’s, microfoons en vragen op Souza gericht. Hij verwierf Instagram-roem dankzij zijn subtiele commentaren op Donald Trump en eind vorig jaar verscheen zijn fotoboek Obama een intiem portret. Die aandacht is even wennen, geeft hij toe.

Souza, die eerder in Ronald Reagans Witte Huis werkte, ontmoette Barack Obama – toen nog senator – voor het eerst in januari 2005. Voor dagblad Chicago Tribune zou de fotograaf de net ingezworen senator van Illinois een jaar lang volgen. Op een van de eerste foto’s die hij schoot zit Obama in een raamloze kelderruimte op Capitol Hill. Eén voet ligt op zijn bureau, hij is verdiept in de papieren op zijn schoot. De foto prijkt voorin Souza’s fotoboek. Een pagina later staat een beeld dat Souza in 2012 schoot. Weer zit Obama achter zijn bureau, alleen dit keer in zijn werkkamer in het Witte Huis, het Oval Office.

In die kelder op Capitol Hill vermoedde Souza al ooit een vergelijkbaar plaatje van hem achter zijn bureau in het Oval Office te zullen maken, vertelt de fotograaf. „Al ging zijn politieke carrière wel sneller dan ik had verwacht. Dat ik een toekomstige president in hem zag, had vooral te maken met de manier waarop hij contact maakte met mensen en de manier waarop mensen op hem reageerden. Zeker voor iemand die zo jong al in de spotlights stond als hij en de feilloze manier hoe hij met die aandacht om ging.”

Voordat u de Witte Huis-functie accepteerde had u één voorwaarde: toegang tot alle bijeenkomsten en ontmoetingen. Waarom wilde u per se overal bij zijn?

„Iedere bijeenkomst van de president is onderdeel van het publieke register en van de geschiedenis. Daarnaast weet je nooit wanneer er iets belangrijks gebeurt of wat er zich ontwikkelt wanneer je er niet bij bent. De beste foto’s ontstaan wanneer je het ‘t minst verwacht.”

Kunt u een voorbeeld noemen?

„Wel duizenden. Op een van mijn bekendste foto’s leunt Obama voorover om een jongetje zijn hoofd te laten aanraken, omdat hij hetzelfde haar heeft als de president. Dat was een doodnormale ontmoeting. Zijn vader verliet het Witte Huis en, zoals gebruikelijk bij vertrekkende medewerkers, nam ik familiefoto’s met de president. En opeens gebeurde dit. Je weet nooit wanneer je een iconische foto maakt.”

U nam bijna twee miljoen foto’s van president Obama. Op welk beeld kreeg u de meeste reacties?

„Dat moet de foto zijn die ik nam tijdens de Bin Laden-inval. Ik vind dat overigens niet mijn beste foto, maar het is wel de meest bekende.”

De omstandigheden in die kamer waren allesbehalve ideaal. Hoe bent u te werk gegaan?

„Het was hartstikke krap. Op het moment dat iedereen zich naar binnen werkte, koos ik een kant om te gaan staan. Ik vermoedde al dat ik daarna niet meer zou kunnen bewegen en had gelijk. Veertig minuten lang zat ik vast in die hoek, vijf mensen raakten me tegelijkertijd aan, maar gelukkig stond ik precies zo dat ik de meeste mensen kon fotograferen.”

Souza werd beroemd met zijn berichten op Instagram, die te beschouwen zijn als subtiele pesterijen jegens Trump. In reactie op acties van de nieuwe president plaatst Souza foto’s van zijn oude baas die exact het tegenovergestelde doet. Meestal gepaard met een snedige opmerking – dat Obama bijvoorbeeld nooit wereldleiders opzij duwde om zelf op de foto te komen.

Uw posts zijn nooit een directe aanval op Trump. Is dat uit voorzichtigheid?

„Je kunt ze het beste omschrijven als subtiel en speels. Ik denk verder dat ik vooral een stuk respectvoller ben met mijn comments dan sommige mensen op Twitter.”

Tijdens interviews en presentaties weigert u Trump bij naam te noemen. Aan het einde van uw boek staan twee nauwelijks herkenbare foto’s van hem. Heeft u hem bewust zo onherkenbaar mogelijk in beeld gebracht?

„Het is een boek over Obama en zijn presidentschap. Onderdeel hiervan is het overdragen van de sleutels aan de volgende president. Als je trouw wilt blijven aan de geschiedenis, moet je ook tonen hoe president Obama het Witte Huis verlaat en er een nieuw iemand komt. Vandaar dat ik dacht dat er op z’n minst een foto in het boek moest van deze nieuwe persoon. Dat leek me wel zo eerlijk.”

Correctie 5 januari: in een eerdere versie van dit artikel stond dat op een beroemde foto van Pete Souza Obama het hoofd van een jongetje aanraakt. Dat klopt niet. Het jongetje raakt Obama’s hoofd aan.

    • Anke Meijer