Zelfs Tinder kan neushoorn Sudan niet aan nageslacht helpen

Laatste noordelijke witte neushoorns

Hij is het enige nog levende mannetje van de noordelijke witte neushoorn. Maar Sudan kan de laatste twee vrouwtjes in Kenia niet meer bevruchten. Intussen is hij een ware toeristische attractie geworden.

Hij ligt te puffen in een modderplas. Bij zijn derrière borrelen luchtbellen uit zijn gistende maag en uit zijn forse neusgaten ontsnappen diepe zuchten. Sudan is al 44 jaar, een forse leeftijd voor een neushoorn. „Nog even en hij sterft”, vertelt Zacharias bedroefd, een van zijn permanente bewakers. „Sudan is mijn vader en broer, Sudan is mijn beste vriend.”

Sudan is de laatste van zijn soort, het enige nog levende mannetje van de noordelijke witte neushoorns. Moeizaam komt hij overeind, glijdt uit, dreigt te vallen en staat weer op. De last male standing.

Met pijn en medelijden volgt documentairemaker Floor van der Meulen zijn gevecht tegen uitsterving, voor een film die gepland staat voor begin 2019. „Wat is er zo aantrekkelijk aan uitroeiing, die vraag stel ik in de film The last male standing. Waarom willen mensen uit de hele wereld Sudan ontmoeten”, vraagt Van der Meulen zich af. „Wat zegt dat over ons mensen?”

Van der Meulen maakte eerder films over Syrië, zoals Paradijsbestormers en Greetings from Aleppo. Haar nieuwe fascinatie is met een neushoorn, die ze nu al twee jaar volgt.

Eigen bodyguards

„Ik zag een foto in de krant waar Sudan op de savanne staat met vier gewapende rangers om hem heen, zijn eigen persoonlijke bodyguard-team. Waarom moet zo’n groot en machtig en gevaarlijk dier beschermd worden door vier gewapende mannen? Dat is de wereld op zijn kop.”

Neem in Kenia de eerste weg links na de evenaar en je arriveert in Ol Pejeta, een van een reeks privénatuurgebieden onder het toeziend oog van Mount Kenya, de hoogste berg van het land. Hier woont Sudan in zijn eigen territorium van 300 hectare. Geboren in wat nu Zuid-Soedan heet, werd hij op jonge leeftijd gevangen en overgebracht naar de Dvur Kralove dierentuin in het toenmalige Tsjechoslowakije. Toen waren er nog zo’n tweeduizend noordelijke witte rinocerossen.

In 2010 vloog Sudan weer terug naar Afrika, in de hoop dat de vrije natuur van Ol Pejeta hem zou aanzetten tot voortplanting. Er leefde toen al geen enkele soortgenoot meer in de vrije natuur en nog slechts een paar in dierentuinen. In 2017 waren er nog slechts drie: Sudan en de twee vrouwtjes Najin en Fatu, alle drie in Ol Pejeta.

De twee laatste vrouwtjes van de noordelijke witte neushoorn, Najin (27) en Fatu (17) in Oj Pejeta. Ze zijn te zwak om een eventuele zwangerschap te doorstaan.

Zacherias zoent Sudan achter het oor. Hij vertelt hoe heerlijk hij het vindt om onder zijn buik te worden gekrabbeld. „Sudan, good boy”, spreken zijn bewakers het enorme gepantserde dier liefkozend toe. Zijn dierenarts ziet erop toe dat hij naast wat hij zelf op de savanne bijeen graast ook een speciaal dieet krijgt van hooi en kilo’s verse worteltjes. Een mini-legertje waakt op militaire wijze over zijn veiligheid, vanuit wachttorens, met behulp van afgerichte honden en een helikopter.

In een surrealistisch schouwspel is onder toeziend oog van de wereldpers Sudans sperma afgenomen. Tegen de verwachting in wilde de last male standing zich maar niet voortplanten en er is dus nog steeds geen levensvatbaar embryo geschapen. Bovendien staan de twee vrouwtjes te zwak op hun achterpoten om een zwangerschap te kunnen doorstaan. Zijn sperma reist nu over de wereld en in Europa en de Verenigde Staten steken wetenschappers miljoenen euro’s in de speurtocht naar een manier om zijn soort alsnog te redden. Ook wordt onderzocht of stamceltechnologie kan helpen.

Wie gelooft dat de hoorns van neushoorns heilzaam zijn en goed voor de potentie, kan ze nu legaal op een Zuid-Afrikaanse internetveiling kopen. Dierenbeschermers zitten in zak en as.

Circus

Intussen maakten de eigenaren van Ol Pejeta een circus van zijn dreigende uitsterving. Liefdadigheidsevenementen leveren geld op en Sudan staat prominent op de datingsite Tinder. De bizarre show tegen uitsterving van de soort is uitgebouwd tot een speciale toer langs andere bedreigde diersoorten in Ol Pejeta, zoals Grévyzebra’s, hartenbeesten en chimpansees.

Tienduizenden mensen en beroemdheden kwamen op bedevaart met Sudan als hoofdattractie. Tot voor kort mochten bezoekers hem ook heel eventjes aanraken. Dat bracht een bijzondere psychologische reactie teweeg. „Ik had spiritueel contact met Sudan”, vertelde een aangeslagen tiener, nog niet helemaal bekomen van de ervaring, toen er nog toeristen bij de neushoorn mochten komen. Hij beloofde zich na terugkeer in het Verenigd Koninkrijk te gaan inzetten voor de bescherming van de diersoort. Sudan roept gevoelens op zoals alleen de vertroetelde reuzenpanda’s kunnen. „Die dikke lippen”, zei Anniq, die bij Ol Pejeta werkt. „Sudan is meer mijn geliefde dan een vriend.”

De 43-jarige Sudan

Foto DAI KUROKAWA/EPA

Tranen in de ogen

Volgens documentairemaakster Van der Meulen heeft het lot van Sudan de wereld tezamen gebracht in Ol Pejeta. „Er zijn mensen uit alle windrichtingen die hem komen aanraken en ze krijgen er tranen van in de ogen. Ze zijn geroerd en ervaren een diepe liefde. Ik vraag me af of iemand zijn hand legt op Sudans huid voor de spirituele connectie, of omdat het opwindend is deze laatste soort aan te raken.”

Is het niet wat macaber, allemaal? Dat de mensheid eerst de habitat van Sudan vernietigt en hem dan op het laatste moment uitroept tot icoon, om het uitsterven van zijn soort te stoppen? „We zijn als mensheid veel te laat”, zegt Van der Meulen. „Blijkbaar moet de mensheid keer op keer eerst een dramatisch dieptepunt bereiken, lijkt de tendens van de mens. We zijn in staat veel schade aan te richten, maar ook om tot schepping te komen.”

In haar documentaire vraagt Van der Meulen iedereen wat Sudan hen heeft verteld. Maar wat heeft de neushoorn haarzelf eigenlijk ingefluisterd? Van der Meulen: „Wat hebben jullie mijn soort aangedaan, waarom kunnen jullie mij niet met rust laten? Waarom mag ik niet naast jullie op deze planeet bestaan? Maar ook: laat me met rust, want ik ben oud.”

Tekening Kamagurka

Lees ook: Vorig jaar werd in een Franse dierentuin een witte neushoorn doodgeschoten en werd de hoorn van het dier gestolen.
    • Koert Lindijer