Julia Gunther

Zo krijgt Afrika elektriciteit

Elektriciteit Op weg naar mobieltjes sloeg Afrika de vaste telefoon over. Zal het nu ook het landelijk elektriciteitsnetwerk overslaan?

Wereldwijd hebben meer dan een miljard mensen geen toegang tot elektriciteit. Voor hun energievoorziening zijn ze volgens het World Resources Institute, een Amerikaanse denktank voor duurzame ontwikkeling, meestal afhankelijk van het verbranden van kerosine, houtskool en zelfs mest. Dat is vaak duur en zowel slecht voor de gezondheid als voor het klimaat.

Elektriciteit is een voorwaarde voor een goede gezondheidszorg en voor goed onderwijs. Het helpt in de strijd tegen ongelijkheid van mannen en vrouwen en bij armoedebestrijding. Het draagt bij aan de groei van de werkgelegenheid. Niet voor niets hebben de Verenigde Naties van de belofte om voor 2030 iedereen op de wereld toegang te geven tot elektriciteit een van de duurzame ontwikkelingsdoelen gemaakt. De VN beschouwen die toegang tot energie zelfs als een voorwaarde voor veel van de overige doelen.

Maar universele toegang lijkt onbegonnen werk. Volgens een recent rapport van de Wereldbank zullen – mede door de bevolkingsgroei – in 2040 nog steeds een half miljard mensen in Afrika ten zuiden van de Sahara geen elektriciteit hebben.

Neem bijvoorbeeld Malawi, een van de armste landen van Afrika. Volgens de Amerikaanse ontwikkelingsorganisatie USAID is maar 9 procent van de ruim 18 miljoen inwoners daar aangesloten op het elektriciteitsnetwerk. Op het platteland is dat zelfs minder dan 5 procent.

De zonnepanelen worden gebruikt om batterijen op te laden die zijn te huren. De mensen nemen ze mee naar huis en gebruiken ze om telefoons op te laden,
gloeilampen en radio’s, en zelfs televisies.

Julia Gunther
Julia Gunther
Julia Gunther

Een aansluiting op het bestaande netwerk is nog geen garantie voor een goede stroomvoorziening. Door slecht management, achterstallig onderhoud en onvoldoende investeringen valt de stroom vaak uit. Afgelopen najaar lag de elektriciteitsproductie in Malawi zo’n tweederde onder de normale capaciteit.

Dat komt ook doordat een groot deel van de elektriciteit – in Malawi, maar ook in veel andere Afrikaanse landen – wordt opgewekt met behulp van waterkrachtcentrales. Die kampen steeds vaker met droogte. Een woordvoerder van ESCOM, de elektriciteitsmaatschappij van Malawi, waarschuwde vorig jaar dat het land zeker vijf jaar achtereen meer regen nodig heeft dan er gewoonlijk valt om de stroomvoorziening weer op peil te brengen. Door klimaatverandering is de trend juist dat steeds minder neerslag valt.

Toch is er ook hoop. Die komt niet van een landelijk netwerk van grote door de staat gerunde energiecentrales, maar juist van kleinschalige projecten op basis van zonne-energie. Dat kan gaan om een lokaal elektriciteitsnetwerkje voor een dorp dat wordt aangesloten op een paar zonnepanelen, maar ook om individuele pakketten. De prijs voor dit soort systemen is de laatste jaren in rap tempo gedaald.

Green Malata is een centrum voor beroepsopleiding in het zuiden van Malawi, waar studenten onder andere leren zonnepanelen te maken.
Julia Gunther
Julia Gunther
Julia Gunther

Bill McKibben, van de Amerikaanse milieugroep 350.org, schreef vorig jaar in een artikel in The New Yorker, dat zo’n individueel pakket in 2009 nog ongeveer 1.000 dollar kostte. Maar inmiddels krijg je betere kwaliteit voor eenderde van die prijs. Op het Afrikaanse platteland kan dat nog steeds een te grote investering zijn. Daarom worden de pakketten vaak op huurbasis aangeboden.

McKibben sprak met het Amerikaanse bedrijf Off Grid Electric, dat voor dertien dollar een starterskit aanbiedt (een eenvoudig zonnepaneel met een kleine accu die voldoende stroom levert voor het opladen van een mobiele telefoon, een paar ledlampen en een radio). De huur bedraagt daarna 8 dollar per maand (dat is nog steeds minder dan wat een gezin kwijt is aan kerosine) en na drie jaar wordt de huurder eigenaar van zijn eigen stroomvoorziening.

Optimisten voorspellen dat Afrikaanse landen helemaal geen volledig bekabeld elektriciteitsnetwerk nodig hebben. Ze kunnen rechtstreeks overstappen op kleine eenheden voor zonne-energie. Precies zoals gebeurde met de telefonie, waar de vaste lijn werd overgeslagen om direct de sprong te maken naar het mobieltje.

Door het elektrische licht zijn kinderen in staat om ook na zonsondergang te studeren. In een land
zoals Malawi, waar een opleiding cruciaal is voor een beter leven, maken die paar extra uren per nacht een wereld van verschil.
Julia Gunther
    • Paul Luttikhuis