Steenkool is verboden, maar iets anders is er in China niet

China Een abrupt verbod op steenkolen in delen van China zorgde voor chaos. Alternatieven zijn schaars.

Een man uit een dorp in de provincie Hebei, in het noordoosten van China, vult zijn kolenvoorraad bij die hij gebruikt om zijn keuken te verwarmen. Foto Thomas Peter/Reuters

‘We zagen het al aankomen”, zegt de eigenaar van een kliniek in het stadje Shahe, in het noordoosten van China. Buiten vriest het 2 graden, binnen is het ietsje warmer. Aan de muren van de kliniek hangen radiatoren waar water doorheen loopt. Het water wordt verwarmd door een kolenkachel.

De 42-jarige eigenaar loopt door een kamertje met twee bedden. Een patiënte aan een infuus staat moeizaam op om ruimte te maken. In een schuurtje achter het gebouw staat de kachel. Het vuur vlamt hoog op als de eigenaar het deksel optilt om er nieuwe kolen in te doen. In de zomer, toen de prijs gunstig was, legde hij deze voorraad aan. Het is genoeg om de winter mee door te komen.

Op 1 september kregen de inwoners van Shahe, in de provincie Hebei, een roze velletje papier in de bus met maatregelen die de lucht schoner moeten maken. Kolenkachels zoals die in de kliniek waren vanaf dat moment verboden. De eigenaar wil dan ook niet met zijn naam in de krant. „De politie is nog niet binnengekomen om te controleren, maar je weet maar nooit.”

Alleen de even getallen

Toch is hij niet meer strafbaar bezig. Het verbod uit Beijing, dat door lokale autoriteiten ijverig werd overgenomen, bracht zoveel ellende teweeg dat het begin december in sommige afgelegen gebieden werd opgeschort.

Op de kruispunten van Shahe houden politieagenten de nummerplaten van de auto’s scherp in de gaten. Alleen kentekens eindigend met een even getal mogen vandaag de straat op. Het troosteloze stadje is trots op haar glasfabriek, maar leefde altijd van steenkoolwinning. Aan het einde van de lange weg ligt het omgewoelde landschap, vol half ingestorte huisjes boven mijngangen.

Niet voor niets is Shahe een van de 28 steden die opdracht kregen geen steenkool meer te stoken. Daarop gingen vierduizend industriële branders en tienduizenden huishoudens in allerijl over op aardgas als warmtebron – veel meer dan Beijing tot doel gesteld had. Chaos volgde. In de stad Baoding gaven scholen buiten les omdat daar de zon nog wat warmte gaf. Elders ging de gaskraan na 19.00 uur dicht. Niet alleen was er niet genoeg gas, veel straten en dorpen waren nog helemaal niet aangesloten op het gasnet. De keuze was doodvriezen, of in het geniep de kachels blijven stoken.

Een man uit een dorp in de provincie Hebei, in het noordoosten van China, vult zijn kolenvoorraad bij die hij gebruikt om zijn keuken te verwarmen. Foto Thomas Peter/Reuters

Stoken met takken

In de ongeplaveide straten van het dorpje waar voormalig mijnwerker Hao woont, vlak bij Shahe, hangt een brandgeur. In zijn restaurantje staat een potkacheltje dat hij stookt met takken die hij in de heuvels heeft verzameld. „Die zijn van niemand”, lacht hij. „Helemaal gratis.”

Hao laat op zijn telefoon een filmpje zien dat hij via sociale media vond: twee politieagenten die het kolenkacheltje van een huilende vrouw weghalen, en de schoorsteenpijpen van het plafond slopen. Hao heeft er geen vertrouwen in dat de lokale overheid het verbod versoepelt voor dorpen die nog niet zijn aangesloten op het gasnet. „Ik ben bang dat de controles terugkomen”, zegt hij. Hao’s huis en restaurant zijn niet aangesloten op het gasnet, en ook hij blijft dus zijn potkachel gebruiken.

Overal in China worden duurzame energieprojecten opgestart, maar er is nog een lange weg te gaan voordat China onafhankelijk is van kolen. Lees ook: De energierevolutie in China

Steenkool is China’s voornaamste energiebron. De vraag ernaar daalde de afgelopen jaren, terwijl Beijing fors bleef investeren in de productie. Door het rigoureuze verbod daalt de vraag verder, maar stijgt de consumptie van aardgas plotseling met 14,6 procent. Het afgelopen jaar werd slechts 9,7 procent meer gas geproduceerd. Inmiddels zijn restricties op steenkoolimport versoepeld, en gasvoorraden worden uit het zuiden van China naar het noorden geleid. Er wordt gewerkt aan grotere gasimport en nieuwe pijpleidingen.

„Het verbod overviel ons”, zegt een medewerker van een lokaal gasbedrijf in Hebei aan de telefoon. Van zijn bazen heeft hij opdracht gekregen niet te praten over zijn werk, dus hij wil anoniem blijven. Hij werkte aan de aanleg van nieuwe gasleidingen. De lokale regering heeft besloten dat alle projecten worden afgemaakt, maar dat ze niet investeert in nieuwe leidingen, zegt de medewerker. „Want door het tekort is er toch geen aanvoer.”

Jas aan

De weigering te investeren toont het gebrek aan een langetermijnplan. „De regering heeft zwaar onderschat hoeveel gas nodig zou zijn om steenkool te vervangen”, zegt Lauri Myllyvirta van Greenpeace, die het winteractieplan in Beijing op de voet volgt. Het plan is volgens hem bovendien veel te eenzijdig. „Waarom bijvoorbeeld geen belasting op steenkool, en die gebruiken om schonere energie te subsidiëren?”

Isolatie zou veel helpen. In de kliniek in Shahe houdt iedereen zijn jas aan. De warmte van de radiatoren lekt via de plastic deuren naar buiten.

In het straatje waar de kliniek aan ligt, lopen de geel gekleurde gasleidingen langs de gevels, klaar om te worden aangesloten op de huizen. De kliniek zal met alle plezier gas gaan gebruiken. „Zelfs als het een beetje duurder is, is het veel schoner”, zegt de eigenaar. Veel duurder dan steenkool is het ook niet. Volgend jaar wil hij een gasoventje kopen.

De regering mag zich vergaloppeerd hebben, de chaotische maatregel heeft „een enorm effect” gehad, zegt Greenpeace-medewerker Myllyvirta, die satellietdata gebruikte voor metingen. Het aandeel fijnstof in de lucht is in november met 40 procent gedaald ten opzichte van vorig jaar. Dat kwam deels door het gunstige weer, maar voor een groot deel ook door de genomen maatregelen. Het werkt, zeggen de inwoners. De zon scheen in geen tijden zo fel.

Foto Thomas Peter/Reuters
    • Eefje Rammeloo