Opinie

Geopolitiek vormt het grootste risico voor financiële markten

De financiële markten onderschatten de risico’s van de geopolitieke ontwikkelingen in 2018, schrijft

Foto iStock

Geopolitiek vormt het grootste risico voor financiële markten voor 2018, volgens een enquête onder zevenhonderd institutionele klanten van de bank Barclays. Marktpartijen hebben waarschijnlijk uit een vorm van gemakzucht ‘de joker’ ingezet en bij gebrek aan grote risco’s een veelomvattende term als geopolitiek genoemd. Als dit klopt, zijn geopolitieke risico’s niet of nauwelijks ingeprijsd in de markten en kunnen politieke crises een aanzienlijke impact hebben op de koersen.

Wat zijn dan die risico’s die onder het kopje geopolitiek geveegd worden? De mondiale veiligheidssituatie verslechtert. Tussen 2002 en 2016 stegen de wereldwijde uitgaven aan wapens met 38 procent. Daarbij valt op dat de koppositie van Amerika gestaag minder overheersend wordt.

Een nieuwe wapenrace is gaande, maar waar tijdens de Koude Oorlog sprake was van een wedloop tussen twee blokken, is het nu ieder voor zich. Met daarmee ook meer onduidelijkheid over intenties en capaciteiten en een groeiende kans op ongelukken en escalaties.

SIPRI – de Zweedse organisatie die wapenverkopen volgt – ziet drie redenen voor oplopende wapenuitgaven: invoering van nieuwe, grote wapensystemen; doorzettende militaire conflicten in meerdere landen en oplopende regionale spanningen.

Deze verslechtering van het veiligheidsklimaat gaat gepaard met de crisis van de democratie. De steun voor en de kwaliteit van democratie is wereldwijd al zo’n tien jaar tanende. Tegelijk wint het idee van een ‘sterke leider’ aan populariteit.

Democratie staat voor een drietal uitdagingen. Ten eerste daalt het vertrouwen in democratie door ongelijkheid van inkomen maar vooral van bezit, polarisering in de samenleving en de schijnbaar onophoudelijke stroom van corruptienieuws.

Ten tweede geven sociale media autoritaire regimes meer mogelijkheden tot controle, terwijl ze tegelijkertijd de spanningen en verdeeldheid in democratische maatschappijen aanwakkeren.

En ten derde knaagt het succes van China aan het idee dat democratie de beste weg is richting welvaart en vrede.

Het verslechterende veiligheidsklimaat en democratische recessie gaan samen met de moeizame verhouding tussen natiestaat en financiële markten. De markten hebben de afgelopen decennia flink wat soevereiniteit afgesnoept van overheden.

De financiële markten opereren nu vaak parallel aan nationale overheden en in sommige gevallen overlopen ze die overheden. Met de financiële crisis van 2008 en Grote Recessie werd steeds duidelijker dat de financiële markten geen oplossing bieden voor toenemende ongelijkheid, stagnerende lonen en baanonzekerheid en deze drie ontwikkelingen vaak zelfs faciliteren.

Gezien toenemende veiligheidsdreigingen, democratische recessie en spanningen tussen markten en staten hoop je dat de naoorlogse, grotendeels door het Westen vormgegeven internationale wereldorde nog wat stabiliteit en zekerheid verschaft. Dat is helaas almaar minder het geval, aangezien mondiale politieman Amerika steeds meer pijlers en zekerheden van die orde op de tocht zet, waaronder vrijhandelsovereenkomsten en Amerikaanse veiligheidsgaranties.

Mede door de Amerikaanse koers, maar ook door China’s ongenadige opmars zitten veel landen in de maag met hoe de relaties met Washington en Beijing in te richten. Op diverse plekken is een herziening gaande van de veiligheids- en economische relaties met Amerika en China, regelmatig ten gunste van de laatste.

Tegen de achtergrond van de wedijver tussen China en de VS en reactie van andere landen hierop – het grote geopolitieke verhaal van deze eeuw – spelen de relaties tussen andere staten. Waar voorheen slechts een zeer select gezelschap landen belangrijk was voor de wereldeconomie, zijn door ongekende economische groei en verstrengeling van de afgelopen decennia veel meer landen relevant geworden. Daarbij is naast meer wederzijdse afhankelijkheid en samenwerking op politiek en economisch vlak ook sprake van meer rivaliteit.

Gezien deze schuivende geopolitieke panelen is het niet heel gek dat institutionele beleggers (geo)politiek bovenaan hun zorgenlijstje plaatsen voor 2018. De geschetste geopolitieke ontwikkelingen zullen zich in de loop van dit jaar vertalen naar diverse regionale en potentiële brandhaarden.

In Amerika zal Washington verder vastlopen, terwijl Trump geen gas terugneemt. Europa kampt nog altijd met grote interne problemen terwijl externe, negatieve krachten groeien. Latijns-Amerika staat aan de vooravond van politieke verschuivingen met verkiezingen in o.a. Brazilië en Mexico. Het Midden-Oosten wordt meer en meer het toneel van proxy wars tussen regionale en mondiale grootmachten. Noord-Korea blijft als een donkere wolk boven de wereld hangen.

Een scala aan politieke factoren kan de markten ontregelen het komende jaar. Zeker gezien de positieve, sommigen zullen zeggen gemakzuchtige houding van veel marktpartijen. Ingesteld op een zonnige periode, kan een regenbuitje de stemming zomaar doen omslaan.