De kwartelkoning, een tragische held

Triest maar waar: verkeer maakt geen onderscheid tussen zeldzame en algemene vogels.

Geprepareerde kwartelkoning in het American Museum of Natural History. Foto Paul Sweet

De vogelverrassing van 2017 was voor mij de kwartelkoning (Crex crex) die begin november in New York opdook. De obscure graslandbewoner van Europa en Centraal-Azië had – onderweg naar zijn overwinteringsgebied in Afrika – een westelijke in plaats van zuidelijke koers aangehouden, stak daardoor de Atlantische Oceaan over en vond pas grond onder de voeten op Long Island. Daar werd de vogel opgemerkt door kiene vogelaars, in de berm van een snelweg. Hoewel het voorbijrazende verkeer doorlopend het zicht belemmerde, hebben zeker tweehonderd vogelliefhebbers de zeldzaamheid goed kunnen zien.

Het was de zevende kwartelkoning die in de staat New York werd opgemerkt, vijf daarvan tussen 1880 en 1888 en de laatste in 1963. Opvallend detail: ze werden bijna allemaal in de eerste week van november gevonden op Long Island. We weten dat zo precies omdat deze verdwaalde kwartelkoningen in de collectie van het American Museum of Natural History worden bewaard, met aan hun pootjes een label met vindplaats en -datum.

Zelfs hier in Nederland moet je echt weten waar ze zitten, en dan nog is de kans klein dat je ze ziet. Een dag na de ontdekking in New York werd de kwartelkoning dood langs de weg gevonden. Het verkeer maakt geen onderscheid tussen zeldzame en algemene vogels. Het verkeersslachtoffer ligt nu naast de kwartelkoningen die hun avontuur in de Nieuwe Wereld ook niet overleefden. Binnen 24 uur lag de opgevulde huid te drogen en stonden de ingewanden op sterk water. Het was een broodmager, jong mannetje met een akelige haakworminfectie in de darmen.

Zijn trieste lot is niet ongewoon. Dwaalgasten bevinden zich op onbekend terrein met onbekende gevaren. Bovendien worden ze meestal doorlopend door grote aantallen vogelaars in de gaten gehouden. Dat levert dramatische ooggetuigenverslagen op. Zo werd de kwartelkoning die in 2016 uitgeput Pennsylvania bereikte door een kat gegrepen. Een Amerikaanse nachtzwaluw viel in 2008 direct bij aankomst in Cornwall ten prooi aan autoverkeer en kreeg opgebaard op het biljart van de lokale pub een eerbetoon van toegestroomde bedroefde Britse vogelaars. Op het Schotse eiland Harris vloog een stekelstaartgierzwaluw uit Oost-Siberië voor de ogen van vele vogelliefhebbers een windmolenpark in en werd dodelijk geraakt door een van de wieken. Dichter bij huis, op de Rotterdamse Maasvlakte in 1995, verorberde een (ook best zeldzame) klapekster de negentiende kortteenleeuwerik die zich in Nederland vertoonde. Dwaalgastendrama’s kennen geen grenzen.

Correctie (4 januari 2018): in een eerdere versie schreven we in de eerste alinea dat de in New York doodgereden kwartelkoning een oostelijke in plaats van zuidelijke koers had aangehouden. Het vogeltje hield een westelijke koers aan.

    • Kees Moeliker