Zo werkt de ‘rode knop’ van Trump

De ‘rode knop’ van Trump is in werkelijkheid een koffertje, dat wel de ‘nucleaire voetbal’, wordt genoemd. Iedere dag krijgt de Amerikaanse president een andere lanceercode.

Foto Jonathan Ernst/Reuters

De nucleaire ‘rode knop’, waar president Trump het over had in de tweet waarmee hij reageerde op een dreigement van Kim Jong-un, is niet „groter” dan die van de Noord-Koreaanse leider. Hij bestaat niet. Het is een metafoor, overgebleven uit de tijd dat de Amerikaanse presidenten Eisenhower en Kennedy op hun telefoon een rode knop hadden waarmee ze direct contact met de legerleiding tot stand konden brengen.

Die ‘rode knop’ is nu een attachékoffer voorzien van een zender. Deze stelt de president in staat op elk gewenst moment toestemming te geven voor een kernaanval. Dat wil zeggen: op elk moment dat het hém goed dunkt. Voor een beperkte aanval misschien, om te beginnen. Maar desgewenst ook direct voor een ‘all out attack’: a full nuclear exchange

De onthutsende waarheid is dat een Amerikaanse president geheel op eigen gezag en zonder toestemming van welke andere Amerikaan ook, een totale kernoorlog kan beginnen. Dus zonder minister van Defensie of veiligheidsadviseur, generaal of rechter. Vooropgesteld dat hij overweg kan met de inhoud van het nucleaire koffertje dat een officier dag en nacht achter hem aandraagt. De officier mag hem helpen, maar niet adviseren.
Lees hier de reacties op Trumps tweet: De beste reacties op Trumps ‘grote knop’

Het koffertje, dat wel de ‘nucleaire voetbal’ wordt genoemd, bijvoorbeeld een lijst met onderduikadressen voor de president als hij tot de aanval over gaat, want in de vergelding zal hijzelf het eerste doelwit zijn. Er is ook een lijst met vijandelijke doelen en een lijst met beschikbare nucleaire middelen en tactieken. Maar vooral is er de geplastificeerde kaart met lanceercodes, de zogeheten ‘gold codes’.

Elke dag nieuwe code

De launch code is de code waarmee de president zich identificeert als hij zich tot de legerleiding wendt. Hij ontvangt elke dag een nieuwe code, en die zit verstopt tussen valse codes. Waar de juiste code staat, moet hij zien te onthouden. Of de officier daarbij mag helpen, is onduidelijk. In principe is het de minister van Defensie die controleert of de president de juiste code heeft afgegeven, maar er is een hiërarchie van vervangers (zoals natuurlijk ook de president zelf geautoriseerde vervangers heeft).

Twitter avatar FenS_fans Fokke & Sukke daily F&S hebben tegenmaatregelen genomen (NRC, di, 02-01-18) https://t.co/rX9HW1NyLA #FokSuk https://t.co/sVIPWHlAVW

Het is dus niet zo dat de president met het intoetsen van de code-van-de-dag de kernwapens lanceert. Hij legitimeert zich en geeft bevel of toestemming tot een nucleaire inzet die hij nader kan specificeren. Het lanceren van de kernwapens zelf is met andere procedures beveiligd. De vraag of een in code afgegeven bevel wel betrouwbaar is, wordt getoetst aan de hand van informatie die ligt opgeslagen in een kluis met twee sloten. Er zijn twee officieren nodig om de kluis te openen. Deze two-man rule geldt op meerdere plaatsen in de bevelsketen. Bovendien moet altijd een code worden ingetoetst om een kernwapen op scherp te zetten: de Permissive Action Link.

Tijdsdruk

Dat de president zijn gezag niet óók in een two-man rule deelt met een autoriteit (die dan algauw een militaire autoriteit zou zijn) is bedoeld om duidelijk te maken dat kernwapens uiteindelijk onder civiele controle staan. Ook versterkt het protocol de geloofwaardigheid van de nucleaire afschrikking.

Bij de verschillende afwegingen speelt de tijdsdruk een rol. Als Rusland of China onverwacht tot een massale kernaanval overgaan, kunnen hun intercontinentale raketten binnen 30 minuten Amerikaanse doelen raken. Worden ze vanaf onderzeeboten voor de kust gelanceerd, dan is dat twaalf minuten of minder. De verschillende ‘early warning’-systemen aan land en in de ruimte hebben drie minuten nodig om te oordelen over de ernst van een aanval.

Een president die wordt aangevallen, heeft dus maar een paar minuten om over zijn reactie na te denken. Wie te laat reageert, loopt het risico dat er te veel van zijn kernwapens zijn uitgeschakeld om nog adequaat terug te kunnen slaan. Daar staat het gruwelijke risico van een vals alarm tegenover. Maar wat als een buiten zinnen geraakte president bevel geeft tot een kernaanval? Daar zijn geen sluitende procedures voor.

De macht van de president zit ook het Congres in het Trump-tijdperk niet lekker. In november vergaderde een Senaatscommissie voor het eerst in decennia over de bevoegdheden. Een gepensioneerd generaal opperde dat het leger de mogelijkheid heeft een bevel naast zich neer te leggen. Democraten dienden een voorstel in dat het de president verbiedt om als eerste een nucleaire aanval uit te voeren zonder formele oorlogsverklaring van het Congres.

(Bronnen: Politico, Nuclear Secrecy Blog, Wikipedia)

Naschrift <4 januari 2018): Dit artikel is op diverse plekken aangevuld.

    • Karel Knip