opinie

    • Joyce Roodnat

Stilte, daar zijn we als de dood voor

Joyce Roodnat zag in Parijs dat Degas schilderde alsof hij filmt, terwijl film toen nog moest worden uitgevonden. In de nieuwe Star Wars-film zoekt ze de – nu al beruchte – stilte.

Commandant Holdo (Laura Dern) in ‘Star Wars: The Last Jedi’.

Elle danse en mourant. Ze danst al stervend. Meesterlijke openingszin van een sonnet van Edgar Degas, schilder maar dus ook dichter. In Parijs, in Musée d’Orsay, ligt dat sonnet in een vitrine, vanwege Degas, dance, dessin, een expositie met Degas’ meesterlijke tekeningen, beeldjes en schilderijen van ballerina’s.

Hij beeldde ze niet mooi af, niet sierlijk. Hij doet een gooi naar van die vluchtige momenten waar geen woorden voor zijn, ook al zie je ze duidelijk. Zo duiken op het doek ‘Danseuses montant un escalier’ (1886) uit een trapgat danseressen in tutu op, ze zijn op weg naar de studio in de achtergrond. Echt gebeuren doet er niks. En toch… de speelfilm moest nog worden uitgevonden, maar Degas schildert al of hij filmt.

Vluchtigste kunstvorm

De dans is de vluchtigste kunstvorm en de wreedste: ook de beste dansers zijn al jong oud, ze moeten stoppen in de bloei van hun leven. Degas zag de kunst van de danseressen sterven waar hij bij zat. Misschien wilde hij dat schilderen, dat sonnet is een aanwijzing en verwijst ‘Ze danst al stervend’ naar de grote stilte waar ieder leven op uitloopt.

Stilte, we zijn er bang voor. Het filmvakblad Variety meldt dat in de Amerikaanse bioscopen wordt gewaarschuwd voor de stilte in de nieuwe Star Wars-film, The Last Jedi: „ALL sound stops for about 10 full seconds”. Dit omdat de fans van Star Wars de stilte niet aankonden en zich erover beklaagden – en dat bij een film die bestaat bij de gratie van schok en au! Al snel blijkt het bericht sterk overdreven. De waarschuwing hing maar in twee van de vele Amerikaanse bioscopen waar The Last Jedi wordt vertoond.

Kan me niet schelen. Ik wil weten hoe het zit met die stilte in Star Wars en ik ga. The Last Jedi gaat van start en neigt tot mijn verrassing direct sterk richting Harry Potter. Slechterik Supreme Leader Snoke varieert met slangenkop en gefleem op Lord Voldemort. Zijn gekwelde adept Kylo Ren is een versie van Potters vijand Sneep. Zelfs het Jedi-zwaard is verpotterd, meer toverstaf dan wapen. Moet dat nou?

Toch word ik meegesleept en dat komt door admiraal Holdo. Ze kent haar vak maar ze is het mikpunt van een vracht mansplaining van heb ik jou daar. Laura Dern, actrice van David Lynch’ Wild at Heart en meer van dat moois, speelt haar als iemand die standhoudt doordat het haar lukt om níét te gaan huilen.

Maar waar blijven die tien seconden stilte? Daar zijn ze, onder een enorme ontploffing. Niks bijzonders, stilte is een filmcode voor oorverdovend geweld. Maar wacht… Admiraal Holdo pareert met deze ontploffing het Kwaad. Elle danse en mourant. En dat verdient een vluchtig moment van totale stilte.

    • Joyce Roodnat