Eerder met pensioen, leef je dan ook korter?

Pensioenleeftijd Wie eerder met pensioen gaat, gaat ook eerder dood. Dat bleek vorige maand uit nieuw wetenschappelijk onderzoek. Maar geldt dat wel voor iedereen?

Brandweerlieden willen betere afspraken over prepensioenen. Foto ANP/Koen van Weel

„Onderzoek wijst uit dat vervroegde uittreders vaak eerder dood gaan”, schreven hoogleraren Kees Klinkhamer en Sweder van Wijnbergen in 2010 in een opiniestuk in NRC. „Vroegpensioen is dodelijk”, schreef ook het AD, vorige maand.

De actuele aanleiding: nieuw onderzoek van Cornell University en de Universiteit van Melbourne toont een stijging in de overlijdenscijfers vanaf de leeftijd waarop Amerikanen vervroegd uit dienst kunnen treden. In de Verenigde Staten is dat met 62 jaar. Er werd een verband gevonden tussen vervroegd met pensioen gaan en ‘eerder’ overlijden.

Het is overigens niet zo dat mensen die eerder overleden mogelijk al minder gezond waren toen zij vervroegd pensioen opnamen. Het verband werd over de hele Amerikaanse bevolking ouder dan 62 jaar waargenomen. Eenderde van de Amerikaanse beroepsbevolking neemt op 62-jarige leeftijd zijn of haar pensioen op, stellen de auteurs.

Minder geld, minder stress

Gaan we eerder dood zodra we vervroegd met pensioen gaan? Dat ligt eraan, zegt Pierre Koning, bijzonder hoogleraar arbeidsmarkt en sociale zekerheid aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Zo laat een vergelijkbaar onderzoek onder Nederlandse ambtenaren uit 2017 een tegenovergesteld effect zien: ambtenaren die in 2005 via de zogenoemde Remkes-regeling een vervroegd pensioen opnamen, leefden juist langer dan degenen die dat niet deden.

„Het laat zien hoe contextafhankelijk het aangetoonde verband in beide gevallen is”, zegt Koning. Ter vergelijking: via de Remkes-regeling konden ambtenaren tot 2005 met behoud van 70 procent van hun salaris tot aan het pensioen, vanaf 57-jarige leeftijd vervroegd pensioen opnemen. Daarna volgde een AOW-uitkering. De Amerikaanse versie van de AOW (‘social security’) gaat al vanaf 62-jarige leeftijd in, maar is aanzienlijk lager dan in Nederland. Bovendien is een ziektekostenverzekering in de Verenigde Staten veel duurder, zeker als je voor je vijfenzestigste nog geen toegang hebt tot een sociaal verzekeringsprogramma.

Anderzijds is er het effect van de vrije tijd: wie stopt met werken, ervaart mogelijk minder stress

Bij een vervroegd pensioen zijn twee tegengestelde effecten relevant, legt Koning uit. „Enerzijds is er het inkomenseffect: wie minder geld binnenkrijgt na zijn of haar pensioen, heeft minder geld om er een gezonde levenshouding op na te houden.” Maar, vervolgt Koning: „Anderzijds is er het effect van de vrije tijd: wie stopt met werken, ervaart mogelijk minder stress. En dat kan weer een gezondheidsvoordeel opleveren.”

Welk effect de doorslag geeft voor het uiteindelijke resultaat (eerder óf later doodgaan), hangt af van de sociale voorzieningen in een land en de hoogte van het pensioen. Zo nemen in de Verenigde Staten voornamelijk laagopgeleide, alleenstaande mannen vervroegd pensioen op. „Een kwetsbare groep, voor wie de kosten voor de gezondheidszorg en een sterk dalend inkomen na het pensioen een direct effect hebben op hun gezondheid.”

Maar woon je in Nederland én heb je een aardig zakcentje gespaard voor de periode tussen het vervroegd pensioen en de AOW, „dan kan ik me voorstellen dat het effect van de vrije tijd, minder stress, ineens een stuk groter is”, aldus Koning. Het gevolg: een langer leven.