Opinie

    • Menno Tamminga

Wat kiest u: mensen of multinationals?

Het nieuwe jaar gaat verder waar het oude jaar nog geen sluitend antwoord had. ‘Mensen of multinationals?’ Het is de ideale vraag voor de oppositie. Een cadeautje van het kabinet-Rutte III zelf, die de dividendbelasting wil afschaffen om multinationals te trekken en te behouden voor Nederland. Kosten: 1,4 miljard euro.

Mensen of multinationals? Je kunt er steeds over beginnen, observeerde Hans de Bruijn vorig jaar al in zijn rubriek ‘Framing’ in dagblad Trouw. Meer geld voor agenten? Meer geld voor leraren? Meer geld voor de gezondheidszorg?

Nee, helaas. Kan niet. De kas is leeg. De afschaffing van de dividendbelasting voor die multinationals ging voor.

Maar is er echt een tegenstelling? Of is het een politiek-retorische truc? En geldt hier: wat goed is voor mensen (banen) is goed voor multinationals en andersom.

Minister-president Mark Rutte (VVD) deed vorig jaar zijn best om de afschaffing van de dividendbelasting te verdedigen. „De multinationals in Nederland, waar vaak zo denigrerend over gesproken wordt als grootverdieners et cetera, zorgen voor 40 procent van de banen in het bedrijfsleven”, zei hij in het Kamerdebat over de regeringsverklaring. En: „Wij zijn na Hongkong en Singapore de meest open economie van de hele wereld. Miljoenen en miljoenen banen hier zijn afhankelijk van dat feit.”

Lees ook: Hoge winst, laag loon. Nieuwe machtsorde zichtbaar in regeerakkoord.

Nieuwe cijfers helpen hem. Eind vorig jaar publiceerde het CBS, het Centraal Bureau voor de Statistiek, de meest recente Internationaliseringsmonitor. Dat is de vraagbaak voor alles wat u altijd al wilde weten over multinationals en buitenlandse handel. De onderzoekers van het CBS ontleden daarin welke rol multinationals met Nederlandse en met buitenlandse eigenaren spelen in de Nederlandse economie. Hoe zij met hun productie en met hun opdrachten aan andere bedrijven verweven zijn met weer andere multinationals, met het midden- en kleinbedrijf en met de niet-commerciële sector (gezondheidszorg, onderwijs, overheden).

Alles hangt met alles samen, zo blijkt maar weer eens. Grote en kleine ondernemingen zijn schakels geworden in internationale productieketens. Elk bedrijf heeft daarin zijn eigen taak, zijn eigen toegevoegde halfproduct of zijn eigen dienstverlening en kennis (patenten, marketing) die onontbeerlijk is voor het definitieve product. Als er één schakel uitvalt, vanwege bijvoorbeeld een staking, een internetstoring of een natuurramp, dan stokt de keten. Bekend voorbeeld: een staking in China of een plotseling tekort aan computerchips in Zuid-Korea vertraagt de levering van iPhones in Europa.

In de Internationaliseringsmonitor koppelt het CBS deze voor de buitenstaander wat abstracte noties van productieketens aan concrete cijfers. Néderlandse en buitenlandse multinationals in Nederland zijn goed voor 1,5 miljoen voltijdbanen (cijfers over 2014). Dat is 21 procent van alle banen in bedrijfsleven en de niet-commerciële sector. Dat komt ook in de buurt van de 40 procent van de banen in het bedrijfsleven die Rutte de Tweede Kamer voorhield.

Het mkb is met 2,9 miljoen banen wel een kop groter dan de multinationals bij elkaar. Maar een deel van die mkb-banen vloeit ook weer voort uit leveranties aan multinationals. Van die leveranties aan multinationals profiteren niet alleen de eigenaren of aandeelhouders van die bedrijven, concludeert het CBS, maar „ook de werknemers”.

Als, met een streep onder als, de afschaffing van de dividendbelasting nieuwe multinationals lokt of bestaande bindt, dan valt de hele tegenstelling in duigen. Pech voor de politieke retoriek, goed voor de mensen.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.
    • Menno Tamminga