Recensie

Mythische thema’s van wraak en corruptie

Psychothriller Zelfs als je niet alle referenties in ‘You Were Never Really Here’ herkent, voelt de film rijk en gelaagd aan.

Joaquin Phoenix en Ekaterina Samsonov in You Were Never Really Here.

De geest van de beroemde wraakmoordenaar Travis Bickle uit Martin Scorseses Taxi Driver waart door You Were Never Really Here, schreef The Guardian tijdens het Filmfestival Cannes over de nieuwe film van Lynne Ramsay (We Need to Talk About Kevin). Maar de Schotse regisseur citeert wel meer filmgeschiedenis; van John Fords The Searchers tot Alfred Hitchcocks Psycho. Het zijn referenties die zelfs als je ze niet herkent verklaren waarom de film zo rijk en gelaagd aanvoelt. Ze putten uit ons culturele onderbewuste.

Het verhaal van de getroebleerde Joe (Joaquin Phoenix), die met zijn moeder in een huis vol waan en hallucinatie, jeugdtrauma en post-traumatisch stress-syndroom woont, is een karakterschets van een Amerikaans archetype. De rot die in de plot schuilt (seksueel misbruik) heeft onverwacht actuele aanknopingspunten in het #MeToo-tijdperk, wat de film urgent en gruwelijk maakt. Maar de mythische thema’s van wraak en offer, corruptie van onschuld en jeugd zijn onbehaaglijker dan dat. De spiegelstructuur van de film roept een vreemde doem op, met cirkels van geweld als helse, danteske spiralen.

Causaal verklaarbare plotlijnen hebben nooit prioriteit in Ramsays films, maar dit keer is ze extremer dan ooit in het boetseren van de psyche van haar hoofdpersoon uit beeld en geluid. Alleen al de fantastische, desoriënterende soundtrack van Radioheads Jonny Greenwood vertelt een verhaal op zich.

Deels is dat plastische filmen een gevolg van Ramsays intuïtieve, minder van een scenario afhankelijke werkwijze. Maar het is ook een methode die meer dan traditionele film zoekt naar een manier om de toeschouwer dieper en directer te bereiken. De eerste spraakmakende film van 2018 komt uit 2017. Gooi die jaarlijstjes maar weer overhoop.