Opinie

Het echte vuurwerk in december vindt achter de voordeur plaats

Je bent een rund als je je familie geen ruimte gunt, maar de praktijk in de ‘feestmaand’ is in veel gezinnen toch anders. Janine Janssen in de Politiecolumn over geweld achter deuren waar iedereen op elkaars lip zit.

Illustratie: Cyprian Koscielniak

Waar velen de decembermaand met gezelligheid en feestelijkheid associëren, wordt bij de politie vooral aan het werk gedacht. Met name de jaarwisseling is berucht omdat die traditioneel de inzet van heel veel politiemensen vergt. Die laatste nacht gaat helaas vaak gepaard met vernielingen, opstootjes, overlast en andere ellende in het publieke domein. Hoe onnodig en ergerlijk die ‘uitingen van feestvreugde’ op straat ook zijn, laten we vooral niet uit het oog verliezen dat het echte vuurwerk achter de voordeur plaatsvindt.

Jaarlijks worden om en nabij de 200.000 mensen slachtoffer van  huiselijk geweld en kunnen we 119.000 slachtoffers van kindermishandeling betreuren. Niet alleen vrouwen en kinderen worden slachtoffer van geweld in intieme kring. Ook mannen kan dit overkomen. Afgaande op deze cijfers weten we dus dat zich elke dag in Nederland geweld in families afspeelt, ook in die mooie decembermaand. Ik ben geneigd om te zeggen,  juist ook in deze maand.

Chronisch geweld

Door media worden we overladen met plaatjes van fraai gedekte tafels en dito uitgedoste familieleden. Kleuters en huisdieren, onberekenbare factoren in elke familiale setting, lijken het elegante decor niet te kunnen verstoren. De realiteit is doorgaans toch anders. Op basis van stapels onderzoek weten we inmiddels hoe chronisch geweld zich in families kan manifesteren. Als kinderen na fysiek of psychisch misbruik in het gezin of door hun verzorgers getuige zijn van dergelijk misbruik, dan wordt de kans vergroot dat zij later zelf problematische ouders worden.

Door geweldservaringen verslechterde relaties met kinderen kunnen zelfs nog doorwerken in de laatste levensfase bij ouderenmishandeling. Dan zijn de rollen vaak immers omgekeerd en is de ouder afhankelijk geworden van zijn of haar ooit zo kwetsbare kind. Dat onverwerkte leed uit de jonge jaren kan negatieve invloed hebben op de mate waarin zorg voor de hulpbehoevende oudere kan worden opgebracht.

De hardnekkigheid van geweldsproblemen wordt mede veroorzaakt door het feit dat er dikwijls nog andere ellende speelt. In beleidsland wordt vaak gesproken over ‘multiprobleemgezinnen’; ik ken overigens maar weinig families waar zich maar één probleem manifesteert.

Op elkaars lip

Naast het geweldprobleem speelt dikwijls nog andere ellende. Denk maar eens aan schulden, verslaving en een gebrekkige fysieke en/of psychische gezondheid of cultureel ingegeven opvattingen over familie-eer en genderverhoudingen. Dit rijtje is eindeloos. In die maand waarin het gezellig ‘moet’ zijn en veel familieleden op elkaars lip zitten, kan die druk dan net de spreekwoordelijke druppel zijn die de toch al tot barstens toe gevulde emmer doet overlopen.

Nu is het tegenwoordig in zwang om te appelleren aan de zelfredzaamheid van de burger. Het is echter de vraag of mensen die jaren lang met hun familie in een emotionele loopgravenoorlog verwikkeld zijn, zich zelf uit dat diepe dal kunnen trekken. Dan kunnen we wel zeggen dat je niet alleen een rund bent als je met vuurwerk stunt en dat dat ook geldt als je je familie geen ruimte gunt, maar dat is meer voor de bühne. De dagelijkse praktijk leert helaas dat er behoefte is aan (specialistische) professionele aandacht, juist vanwege de complexiteit en hardnekkigheid van de ellende in familiekring.

De toekomst laat zich het beste achteraf voorspellen. Maar wat wel absoluut zeker is, is dat ook in het komende jaar deze families of  mensen uit hun omgeving dagelijks een beroep zullen blijven doen op  ondersteuning van de politie en haar partners in de veiligheidszorg. In veel families is het helaas elke dag een roerig Oud en Nieuw.

 De Politiecolumn wordt geschreven door experts uit de politiewereld en verschijnt hier regelmatig. Janine Janssen is hoofd onderzoek van het Landelijk Expertise Centrum Eer Gerelateerd Geweld van de Nationale Politie en Lector Veiligheid in afhankelijkheidsrelaties aan Avans Hogeschool.

Blogger

Folkert Jensma

Journalist en jurist Folkert Jensma (1957) werkt sinds 1985 voor NRC Handelsblad op de terreinen bestuur, justitie, politiek en Europa. Hij schreef als correspondent Brussel over de Europese eenwording door de verdragen van Schengen in 1985 en van Maastricht in 1992. Als hoofdredacteur, tot september 2006, was hij mee verantwoordelijk voor de introductie van nrc.next, de bijlage Opinie & Debat, het magazine M en de introductie van Europa- en Wetenschapspagina's in de dagkrant. Sindsdien schrijft hij als commentator recht en bestuur hoofdartikelen, jurisprudentie-rubrieken en columns voor NRC Media. Voor zijn columns ontving hij in 2013 de Jacques van Veen jubileumprijs en in 2014 de J.L. Heldringprijs.