Gigafactory van Tesla, in aanbouw in de Amerikaanse staat Nevada, waar batterijen voor elektrische auto’s zullen worden geproduceerd ; met bijna 540.000 vierkante meter is het volgens Tesla qua oppervlak het grootste gebouw ter wereld.

Foto Alexis Georgeson/Tesla Motors

De blik moet weer gericht zijn op het platteland

Rem Koolhaas

Volgens architect Rem Koolhaas is het tijd om naar ontwikkelingen op het platteland te kijken. Hij gaat er onderzoek naar doen.

„We hebben te lang al onze aandacht gericht op de grote steden”, zegt Rem Koolhaas. „Het wordt tijd dat we gaan kijken naar ontwikkelingen op het platteland.”

De 73-jarige Nederlandse sterarchitect heeft zojuist een belangrijke klus afgerond: de inrichting van het Stedelijk Museum in Amsterdam. Maar tijdens de opening van die nieuwe collectiepresentatie, afgelopen december, vertelde hij alweer gretig over zijn nieuwe project. Het komende jaar zal Koolhaas zich met zijn Office for Metropolitan Architecture (OMA) hoofdzakelijk gaan bezighouden met de regio’s buiten de grote metropolen. Samen met zijn studenten van de Harvard Graduate School of Design wil hij zo’n twintig rurale gebieden onderzoeken. De resultaten presenteert Koolhaas in 2019 op een grote tentoonstelling in het Guggenheim Museum in New York, getiteld Countryside: Future of the World.

„Het feit dat ruim 50 procent van de wereldbevolking in steden woont, is een excuus geworden om het platteland te negeren”, zegt Koolhaas. „Maar juist daar vinden nu grote veranderingen plaats.” Veranderingen die sneller en radicaler zijn dan die in de stad, aldus de architect. Om de almaar groeiende steden te voeden, hebben we het platteland hard nodig, zegt hij. Maar ook klimaatverandering en migratie zorgen voor grote verschuivingen op het platteland. „De schaal waarop de ontwikkelingen plaatsvinden, is ongekend.”

Snelle modernisatie

Dat er iets gaande was, realiseerde Koolhaas zich voor het eerst enkele jaren geleden in een dorp in de Zwitserse regio Engadin, waar hij al 25 jaar komt. De oorspronkelijke bewoners verdwenen, maar er werd tegelijk drastisch bijgebouwd om de vele toeristen te herbergen – huizen die maar zelden bewoond waren. „Het dorp was zowel aan het groeien als aan het uithollen”, zo schreef Koolhaas onlangs in een essay in de special ‘The World in 2018’ van The Economist. „Arbeiders uit Sri Lanka deden nu het boerenwerk. En nanny’s en verpleegkundigen uit Maleisië, Thailand en de Fillippijnen zorgden voor de huizen, kinderen en dieren van de ‘een-week-per-jaar-bewoners’.”

Overal ter wereld ondergaat het platteland een snelle modernisatie, ziet Koolhaas. Dankzij satellieten weten Amerikaanse boeren hun land tot op de vierkante meter in kaart te brengen. In Afrika wordt het binnenland getransformeerd door de aanleg van Chinese spoorlijnen. In Duitsland krijgen wegkwijnende gebieden nieuwe impulsen door de toestroom van vluchtelingen. En in China investeert de regering in snelle internetverbindingen op het platteland, zodat zich daar nieuwe technologische industrieën kunnen ontwikkelen.

Een beige wereld

Een van de plekken die Koolhaas fascineert is Tahoe-Reno Industrial Center, in de Amerikaanse staat Nevada. In dat kale westernlandschap, waar nog altijd kuddes wilde mustangs leven, is nu het grootste industrieterrein van de wereld gevestigd. Bedrijven als Google en Tesla bouwen er in rap tempo reusachtige loodsen die met hun beige kleur opgaan in de dorre omgeving. Over bouwvergunningen wordt niet moeilijk gedaan, de aanwas van gebouwen lijkt grotendeels zonder stedenbouwkundige planning te verlopen. „Dit zijn gebouwen die niet op de klassieke manier bewoond worden”, aldus Koolhaas. „Ze worden vooral ingenomen door machines en robots. Bepaalde elementen zijn helemaal verdwenen uit deze architectuur, zoals felle kleuren. Men leeft er in een beige wereld. En de enige menselijke achterblijvers zijn de beveiligers.”

Hij vertelt over Rusland, waar luchtvaartmaatschappij Aeroflot nog maar een fractie van de steden op het platteland bedient. Plekken die voorheen aangesloten waren met de rest van de wereld, vallen nu weer terug in negentiende-eeuwse omstandigheden en moeten zichzelf opnieuw zien uit te vinden. Tegelijkertijd komen door het smelten van de permafrostlagen in het noorden van Rusland nieuwe gebieden vrij voor landbouw.

Maar er is ook een politieke reden om onze blik in 2018 te richten op het platteland, vindt Koolhaas. In een interview met The New York Times verwees hij afgelopen maand naar de Brexit en de verkiezing van president Trump. „We weten nu wat de politieke consequenties zijn van het negeren van het platteland.”

    • Sandra Smallenburg