Beeld weghalen? Het kan creatiever

Straatbeeld

Staat in uw buurt ook een beeld van een gevallen held? Sandra Smets zag wat activisten er de laatste jaren mee deden.

Foto’s AFP

Kunst kan wat losmaken. De rellen in Charlottesville in augustus barstten los nadat een standbeeld van de omstreden generaal Lee zou worden weggehaald. Sindsdien rommelt het wereldwijd. Want wat volksstammen al jaren wisten, bleek voor anderen nieuws: dat die pittoreske bronzen sculptuur op het dorpspleintje een onderdrukker is met bloed aan de handen. Zo ontstond een nieuw rijtje namen van steden die voorheen zelden in één adem genoemd werden: Charlottesville, Hoorn, Odessa, Pyongyang. Treft u ook in uw buurt een bronzen potentaat? Hierbij zeven tips voor een ideologische schoonmaak uit het handboek van de activist.

1 Maak er superhelden van

In 2011 vroegen Russische autoriteiten of de Bulgaren alsjeblieft wilden ophouden Sovjet-monumenten te beschilderen als Amerikaanse superhelden. Het rode leger met zijn wapperende mantels was met verf perfect om te toveren tot Superman, Ronald McDonald, de Joker. De vlag, dit keer met stars en stripes, had eerder al de Oekraïense en Poolse kleuren gehad, met maskers à la Pussy Riot. Kies het goede moment. Net aan de vooravond van de viering van de 123ste verjaardag van de Bulgaarse socialistische partij was deze kleurrijke daad een echte verrassing.

2 Verander ze in antihelden

Zoals modestilist Patsy in Absolutely Fabulous al stelde: je kunt nooit te veel hoedjes, schoenen of accessoires hebben. Het geeft elke basisoutfit een nieuwe look, een luxe die je ook een communistisch leider gunt. Kunstenaar Alexander Milov in Odessa kon een Leninbeeld met slechts kleine cosmetische toevoegingen veranderen in Darth Vader (het stond eerder al in deze krant) in 2015, toen in Oekraïne ook de politieke partij Darth Vader Block het licht zag.

3 Begin een totalitaire beeldentuin

Themapark Grüto Parkas in Litouwen bevat tientallen koppen en sculpturen van Lenin, Stalin, Marx. Na 1989 gingen Baltische staten communistische beelden uit het straatbeeld ruimen. Een schatrijke ondernemer kocht ze op. Dit antitotalitaire themapark is ingericht als goelagarchipel, met treinen en uiterst karige lunchkaart. Want als het verleden vergeten raakt, kan het zich herhalen – aldus de eigenaar, een voormalige champignonkweker. Memento Park in Hongarije, met Trabantjes, is een vergelijkbaar themapark.

4 Leen een beeld

Vieringen zonder eigen standbeeld kunnen prima luister worden bijgezet door er tijdelijk een te lenen. Tijdens de antikapitalismedagen van 2000 in Londen werd een beeld van Churchill in het zonnetje gezet: bloedrode accenten bij de mondhoeken en een hanekam van gras. In kunstkringen heet zulks geen vandalisme maar ‘reappropriation’, conceptueel zeer gewaardeerd als postmoderne overdenking. Reappropriation performances in Nederland hebben doorgaans een meer sportief karakter, door voetbalshirtjes en wielrennerskleuren te geven aan buitenbeelden.

5 Haal de sukkel van zijn sokkel

Om in postdictatoriale tijden greep te krijgen op de openbare ruimte kun je ook een beeld weghalen – liefst in aanwezigheid van media – en de sokkel behouden voor anti-beelden. Zo kreeg een sokkel in Boekarest vanaf 1990 wisselende sculpturen: een veelkoppig Lenin-monster, een helikopter als symbool van de mislukte vlucht van de Ceauşsescu’s, en een gesmolten Lenin (Judit Balko). Bij deze laatste resteerden alleen onderbenen en schoenen, net als (spoiler alert) de noodlottige krimpziekte van meneer en mevrouw Griezel in het boek van Roald Dahl. Ook gevallen dictators.

6 Bloedrode verf

Combineert goed met Columbusbeelden en de Trevifontein. Tien jaar geleden kleurde het water van de Trevifontein rood als protest tegen de kosten die waren gemaakt voor het filmfestival van Rome.

7 Bommen en granaten

Ook onthoofding is een klassieke tactiek, door de jaren heen door vooral de Ieren geperfectioneerd. Goed toepasbaar dankzij de Britse liefde voor het veelvuldig over de wereldbol verspreiden van ruiterstandbeelden. Vaak ontstond een artistieke dialoog: Ieren verwijderden hoofd en wapen, de Britten repareerden dit, Ieren bliezen het hele beeld op, de dialoog liep ten einde. Dynamiet werkt beter dan bijvoorbeeld een cricketbat, waarmee een Brit in 2002 een marmeren Thatcher wilde onthoofden. In Las Vegas kreeg een decoratief Leninbeeld zoveel kritiek dat de eigenaar zelf het hoofd afhakte en het bewaarde bij de wodka-afdeling in zijn restaurant.