Recensie

Alzheimer als motor van een doodskomedie

Komedie Helen Mirren en Donald Sutherland vormen een hartverwarmend geriatrisch liefdesduo op roadtrip in ‘The Leisure Seeker’.

Helen Mirren en Donald Sutherland in The Leisure Seeker.

In The Leisure Seeker scandeert leraar John (Donald Sutherland) schaterend „USA! No more muslims!” op een Donald Trump-betoging. De alzheimer van de progressieve ex-docent literatuur is ver gevorderd. Echtgenote Ella (Helen Mirren), die terminale kanker heeft, ontvoerde hem eerder om met hun ‘Leisure Seeker’ – een antieke Winnebago-camper – voor de laatste keer op vakantie te gaan in het diepe Zuiden, vrij van betutteling door kinderen en verplegers. Einddoel is het museum van Johns idool, Ernest Hemingway, op Key West.

Bij zijn première in Venetië kreeg tragikomedie The Leisure Seeker een lauwe ontvangst: de film van de Italiaanse regisseur Paolo Virzì zou plat en schaamteloos sentimenteel zijn. Je kan ook constateren dat deze roadmovie zeer vakkundig inwerkt op het gemoed: je volgt de avonturen van John en Ella afwisselend met vertederde glimlach of trieste frons. Virzì houdt lach en traan net zo goed in balans als bij zijn vorige roadmovie, La pazza gioia, waarin twee vrouwen uit een Italiaanse inrichting ontsnappen. Want de schaduw van de dood hangt voortdurend over The Leisure Seeker: voor John en Ella is de wereld een raadselachtige plek geworden, met ’s ochtends Trumps gebral op de radio.

Mirren en Sutherland zijn een hartverwarmend geriatrisch liefdesduo. Via avontuurtjes en ontmoetingen onderweg leren we ze kennen. John die elke serveerster lastigvalt met dezelfde preek over Hemingway. John die Ella straal vergeet, waarna zij de camper achterop een Harley Davidson moet inhalen. John wiens rijgedrag leidt tot „de langzaamste politieachtervolging sinds O.J. Simpson”.

Alzheimer is de motor van de film en van het gros van de grappen. Zo is John stinkend jaloers op Ella’s ex-vriendje van een halve eeuw terug: een idee-fixe dat in zijn hoofd blijft rondmalen, zoals dat gaat bij alzheimer. Later begrijpt hij niet wat die oude vrouw in zijn camper doet: „Mijn Ella is 22 jaar, blond en beeldschoon.” Of hij ziet Ella aan voor de beste vriendin met wie hij haar twee jaar lang bedroog, wat het huwelijk alsnog in een crisis stort.

Alzheimer, met zijn geheugenverlies en lucide momenten, stelt John en Ella in staat hun liefde te herbeleven zonder flashbacks: zo begrijpen we wat deze kordate Southern Belle bindt aan de pedante boekenwurm uit New England. Virzì is bepaald niet de eerste filmmaker die alzheimer gebruikt als vertelmechanisme: The Iron Lady keek terug op Thatchers loopbaan via flarden uit haar beschadigde geheugen. Dat zagen sommigen als onethisch, zoals de nabestaanden van Ronald Reagan onlangs een komedie torpedeerden: daarin bedreigt alzheimer zijn functioneren als president en besluit het Witte Huis daarom net te doen alsof hij een acteur is die president speelt in een film.

Virzì begrijpt de risico’s, vertelde hij ons in Venetië: „Je wekt snel de indruk de spot te drijven met de fragiliteit van een mens. Maar veel grappen in The Leisure Seeker komen uit de eigen ervaring van een scriptschrijver wiens vader aan alzheimer overleed. Het leven is pijnlijk, tragedie en komedie ineen. Zoals in mijn film.” Al zet Donald Sutherland zijn alzheimer soms iets te vet aan, als ziekte blijkt het een stuk grappiger, en in zekere zin ook dramatischer dan kanker.

Correctie (11 januari 2018): Het Ernest Hemingway Museum bevindt zich op Key West, niet op Key Largo, zoals hier eerder stond.

    • Coen van Zwol