Extreme kou VS, Trump betwist opwarming van de aarde

Extreme winter in Noord-Amerika

In bijna heel Canada en delen van VS is het veel kouder dan normaal. „Dit is een heftige start van de winter.”

Fans op Oudjaarsdag in de rij bij het U.S. Bank-stadion voor de footballmatch tussen Chicago Bears en Minnesota Vikings. Foto Carlos Gonzalez/Star Tribune/ AP

Gehuld in dikke winterjassen met bontkragen en met sjaals voor het gezicht, trotseren wandelaars de extreme vrieskou in het Parc du Mont-Royal, op de berg bij het centrum van de Canadese stad Montreal. Voetstappen kraken in de aangestampte sneeuw. Sommigen bewegen zich voort op sneeuwschoenen of ski’s.

Bovenaan het pad nemen bezoekers selfies voor de skyline van de besneeuwde stad, dampend in de diepvries en badend in de ijle zon. Snel gaan de handschoenen weer aan, want anders bevriezen je vingers bij de maximumtemperatuur van deze middag: -18 graden Celsius. In de wind voelt het aan als -25.

„Het is een heftige start van de winter”, zegt Valérie Dumaine, inwoonster van Montreal, die opwarmt in het chalet, een gebouw bij het uitzichtpunt. „Dit is niet normaal voor deze tijd, het is 15 graden kouder dan gebruikelijk.”

Zo is het in bijna heel Canada en een groot deel van de VS: bijna het gehele Noord-Amerikaanse continent wordt al een week geteisterd door extreme kou. Temperaturen liggen ver beneden de norm voor deze tijd van het jaar, van -20 in steden als Montreal en Toronto tot -30 in de prairiestad Winnipeg. Gevoelstemperaturen liggen aanmerkelijk lager.

Waarschuwingen voor extreme kou

De meteorologische diensten van Canada en de VS hebben waarschuwingen afgegeven voor buitengewone kou. In Canada gelden waarschuwingen voor een gebied van de Rocky Mountains tot de oostkust. Vieringen van Oudejaarsavond in Toronto en Ottawa zijn afgelast of drastisch ingekort, uit vrees dat feestvierders buiten onderkoeld zouden raken.

In New York, waar zondagavond naar schatting een miljoen mensen naar Times Square kwamen om 2018 in te luiden, was de gevoelstemperatuur -20, een van de laagste waarden op Oudejaarsavond ooit. Tot in zuidelijke staten als Texas is het aanmerkelijk kouder dan normaal; in Tennessee en Georgia vriest het.

„Het is heel zeldzaam dat zo’n groot deel van Noord-Amerika zo ver beneden de normale temperaturen ligt”, zegt Jim Abraham, een Canadese meteoroloog, telefonisch vanuit Halifax. Hij verwijst naar een kaart die toont dat het in Noord-Amerika bijna overal kouder is dan normaal, terwijl het elders in de wereld bijna overal warmer is dan gebruikelijk voor deze tijd van het jaar. „Het is opmerkelijk dat bijna het hele continent hierdoor wordt getroffen.”

Foto Alice Chiche/AFP
Foto Alice Chiche/AFP
Foto Alice Chiche/AFP
Foto Alice Chiche/AFP
Foto Alice Chiche/AFP

Arctische Oceaan heeft minder ijs

De koudegolf wordt veroorzaakt door Arctische lucht die zuidwaarts wordt gestuwd over een groot deel van het continent, legt Abraham uit. Volgens meteorologen heeft dat mogelijk te maken met relatieve warmte in het Arctisch gebied: de Arctische Oceaan is voor een veel kleiner deel dan normaal bedekt met zee-ijs. De opwarming van het poolgebied heeft gevolgen voor de luchtstromen in het noordelijk halfrond, is de hypothese. Arctische lucht die normaal in het poolgebied rondcirkelt, waaiert nu uit over het continent.

Hoewel Canada en het noordoosten en midden-westen van de VS gewend zijn aan strenge winters, komen de ijzige temperaturen van de afgelopen week meestal voor in het midden van de winter in de tweede helft van januari en februari. „Extreme kou als deze is niet normaal in dit stadium van de winter, zeker niet voor zo’n lange periode tijdens de feestdagen”, zegt Abraham.

De Amerikaanse president Donald Trump heeft de abnormale kou aangegrepen om de opwarming van de aarde te betwisten. „Wellicht kunnen we wel wat van die goeie ouwe opwarming van de aarde gebruiken”, schreef hij donderdag in een tweet:

Volgens Trump is het maar goed dat Amerika zich terugtrekt uit het Verdrag van Parijs ter bestrijding van klimaatverandering. Dat zou de VS volgens hem „duizenden miljarden dollars” hebben gekost. Overigens bracht Trump de jaarwisseling door in Mar-a-Lago, zijn buitenverblijf in Florida. Die staat ontkomt als een van de weinigen aan de kou: op Nieuwjaarsdag was het in Palm Beach 23 graden.

Meteoroloog Jim Abraham wijst de redenering van Trump van de hand. „Het feit dat het in een deel van de wereld koud is, betekent niet dat de hele wereld koud is”, zegt hij. Integendeel: de gemiddelde temperatuur op aarde lag op Oudejaarsavond een halve graad boven de norm.

Extra maatregelen voor daklozen

Autoriteiten waarschuwen ondertussen voor de gevaren van de kou: bij temperaturen van -20 tot -30 kan onderkoeling snel optreden. Als het niet nodig is om naar buiten te gaan, kunnen inwoners van de extreem koude zones beter binnen blijven.

In Canadese steden zijn extra voorzieningen getroffen voor daklozen. In Montreal zoeken daklozen vaak de warmte op van de ondergrondse stad, een stelsel van wandelgangen, winkelcentra en metrostations, waar de dikke winterjassen uit kunnen. Boven de grond rijdt een bus met hulpverleners rond om daklozen naar opvangplaatsen te brengen.

Bruno Leconte, een bezoeker uit Frankrijk, vindt het in Montreal „te koud, maar wel te doen”, zegt hij bij het uitzichtpunt. Hij merkt op dat het buiten aanvoelt als -30, terwijl het in de auto +20 is. „Maar de stad is er op berekend, dus het gaat wel.”