Foto’s zijn nooit waardevrij

De landing in Normandië kennen we door de soldaat in de branding van Robert Capa, de oorlog in Vietnam door het napalmmeisje van Nick Ut, de opstand op het Tienanmenplein door de ‘tankman’ van Jeff Widemer, de dood van Osama bin Laden door de situation room van Pete Souza. Ons collectief geheugen is samengesteld uit beelden. Soms zijn het bewegende beelden: de aanslag op JFK in Dallas, de ‘spechten’ die de Muur in Berlijn neerhaalden, diezelfde ‘tankman’ op het Tienanmenplein, het ineenstortende WTC in New York. Maar terwijl bewegende beelden oprukken zijn het ook nu nog in veel gevallen foto’s die de grootste indruk maken. Mede daarom vind ik het zo’n waardevolle traditie om op het eind van het jaar even terug te blikken in beeld. Op de regeringsformatie, de Rohingya-vluchtelingen, de honger in Venezuela, het drama dat Nederlands meest beloftevolle voetballer overkwam, de vreugde van de voetbalvrouwen van Oranje.

Een redactie als die van ons krijgt dagelijks, van eigen fotografen en vooral van fotoagentschappen, bijna tienduizend beelden toegezonden. Dat zijn er jaarlijks pakweg 3,5 miljoen. Een juiste selectie maken voor de krant en voor de site is een heus titanenwerk, dat in vele gevallen leidt tot pittige debatten. Toon je de bloedige beelden van die slachtoffers van de aanslag in Barcelona? Is dat niet te sensationeel? Maar verbloem je die aanslag dan niet als je die beelden niet toont? Gebruik je beelden die actievoerders tegen dierenmisbruik ons toespelen? Zijn we dan geen verlengstuk van een actiegroep? Waarom staan er enkel witte mensen op deze foto’s van millennials? Toon je een stervend kind in Jemen? Waarom verkozen we nog maar eens een sardonisch kijkende Donald Trump boven het beeld van een vriendelijk glimlachende president? Waarom tonen we de schoenen van Theresa May en niet die van Emmanuel Macron? En ook natuurlijk: is dit geen nepfoto? Werd dit beeld niet in scène gezet om ons en u te misleiden?

Waarmee ik wil zeggen dat ook fotografie in een krant en op een site, soms bewust en soms onbewust, niet waardevrij zijn. Laten we daar in 2018, nog meer dan in 2017, van doordrongen zijn.

Hoofdredacteur

Correctie (30 december 2017): in dit artikel werd gesproken over “slachtoffers van de aanslag in Madrid”. Dat moet Barcelona zijn. Dat is aangepast.