Zuid-Korea en Japan rakelen conflict over troostmeisjes op

Troostmeisjes Zuid-Korea wil opnieuw in gesprek met Japan over genoegdoening voor de troostmeisjes. De Japanse premier Abe weigert en overweegt de Winterspelen in februari in Pyeongchang te mijden.

Vrouwen voor de Japanse ambassade in Seoul, Zuid-Korea roepen op tot een excuus van Japan voor de troostmeisjes. Foto Kim Hee-Chul/EPA

Nu Noord-Korea dreigt met atoomwapens komt een diplomatieke crisis tussen Zuid-Korea en Japan uiterst ongelegen. Maar dat is toch waar de twee landen op afstevenen.

De Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in zei donderdag dat de belangrijke overeenkomst over troostmeisjes die beide landen eind 2015 hadden gesloten, „ernstig tekortschiet”. Een fonds voor voormalige Zuid-Koreaanse troostmeisjes, vrouwen die door de Japanse bezetter voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog werden aangeboden aan Japanse militairen en tot seks werden gedwongen, werd door Tokio gefinancierd met ongeveer 1 miljard yen (7,4 miljoen euro).

Onderzoekscommissie

De overeenkomst was vanaf het begin controversieel. Bijna 30 procent van de vrouwen die in aanmerking kwamen voor de fondsen, weigerde het geld te accepteren. „We eisen wettelijke schadevergoeding van Japan”, zei voormalig Zuid-Koreaans troostmeisje Lee Yong-soo in 2015. „We doen dit niet voor het geld.”

Moons verklaring, donderdag, was een reactie op een onderzoek van de Zuid-Koreaanse overheid. Een onderzoekscommissie concludeerde dat de conservatieve regering van Moons voorganger Park Geun-hye onvoldoende met slachtoffers had gecommuniceerd voordat de overeenkomst werd gesloten. Park werd afgelopen mei afgezet en kort daarna gearresteerd voor fraude en machtsmisbruik.

Lees meer over de resultaten van de onderzoekscommissie: Geschil Zuid-Korea en Japan om ‘troostmeisjes’ gaat verder

Volgens de commissie waren verschillende controversiële aspecten bovendien niet openbaar gemaakt – bijvoorbeeld de Japanse eis dat de Zuid-Koreaanse overheid de term ‘seksuele slavernij’ moest vermijden. Japan had ook geëist dat Zuid-Korea een bronzen beeld van een troostmeisje voor de Japanse ambassade in Seoul verwijderde. Door dergelijke eisen was de last voor Zuid-Korea „onevenredig” en de overeenkomst „onevenwichtig”, concludeerden de onderzoekers.

Abe niet naar Winterspelen?

Nieuwe onderhandelingen over de overeenkomst waren een belangrijke verkiezingsbelofte van Moon. De voormalige activist en mensenrechtenadvocaat zegt dat er beter geluisterd moet worden naar de eisen van de slachtoffers. „Hoewel de vorige overeenkomst een formele belofte is tussen regeringen die door de leiders van beide landen is geratificeerd, heb ik als president, en met de Koreaanse bevolking, nogmaals krachtig gesteld dat deze overeenkomst het probleem van de troostmeisjes niet oplost”, zei Moon.

Twee jaar geleden verklaarden beide landen de deal nog „definitief en onomkeerbaar”. Hoewel Moon benadrukte dat de problemen uit het verleden geen invloed mogen hebben op „toekomstgerichte relaties” tussen beide landen, zorgen zijn woorden voor onzekerheid.

Japan liet onmiddellijk weten niet open te staan voor nieuwe onderhandelingen. „De positie van Tokio om de gestage uitvoering van de overeenkomst na te streven, is onveranderlijk”, zei een regeringsfunctionaris tegen de Japanse pers. „Er is geen andere optie dan de overeenkomst te handhaven”, liet Tokio aan Zuid-Korea weten.

Volgens het Japanse zakenblad Nikkei zei premier Abe dat de overeenkomst „nog geen millimeter zal worden gewijzigd”. Japanse media melden dat Abe door Moons uitspraak mogelijk de Olympische Winterspelen, die in februari in Zuid-Korea plaatsvinden, niet zal bijwonen.

Japan: genoeg excuses gemaakt

De kwestie van de troostmeisjes leidt regelmatig tot problemen voor Japan. Vorige maand heeft de burgemeester van Osaka een stedenband met San Francisco opgezegd, omdat in de Amerikaanse kustplaats een monument voor troostmeisjes was neergezet. Japan zette eerder dit jaar Unesco onder druk om het voorstel van veertien landen om documenten over troostmeisjes op te nemen in het Memory of the World-programma niet aan te nemen.

Om de slachtoffers te eren werden beelden van vijf troostmeisjes aangebracht in bussen, die in Seoul langs de Japanse ambassade rijden. Lees: In Zuid-Korea rijden ‘troostmeisjes’ mee in bussen

Japan heeft flink huisgehouden tijdens de kolonisatie van Korea tussen 1910 en 1945 en diepe wonden geslagen. De onafhankelijkheid van Japan is bovendien het fundament van de Zuid-Koreaanse nationale identiteit.

Premier Abe en zijn achterban daarentegen vinden dat Japan zich intussen meer dan voldoende heeft verontschuldigd. En Japanse ultra-nationalisten beweren dat de meisjes niet door Japan gedwongen werden, maar goed betaalde prostituees waren.

Correctie: in een eerdere versie van dit artikel stond Japanse ‘bezetter’, met aanhalingstekens dus. Die zijn verwijderd.
    • Kjeld Duits