Recensie

Seksuele moraal in Amerika als satire

Tom Perrotta

Internet-porno en dating-apps hebben de seksuele mores in de VS ingrijpend veranderd, zo blijkt uit een roman van Tom Perrotta.

De woorden waarmee Becca, het ex-vriendinnetje van haar zoon Brendan, afscheid van moeder Eve neemt, zetten de toon voor het boek. ‘Dág Mrs. Fletcher. Veel plezier in het lege nest!’

Becca heeft zojuist Brendan haar afscheidscadeau gegeven voordat hij voor het eerst naar college vertrekt: een (voor hem) verrassend professionele pijpbeurt waarvoor ze de technieken heeft bestudeerd op YouTube. Voor Eve is het niet alleen schokkend dat ze de geluiden heeft gehoord achter de slaapkamerdeur, maar vooral dat Brendan tijdens de sessie aanmoedigingen slaakt die hij, denkt ze, alleen maar kan hebben opgestoken uit pornofilms.

Eve, gescheiden alleenstaande moeder van zesenveertig, laat haar nogal irritante zoon achter op campus, en voor beiden breekt een nieuwe vrijheid aan. Die betekent voor Brendan veel kotsen en weinig studeren en voor Eve inschrijving bij een cursus Gender and Society: A Critical Perspective. Niet dat ze veel belangstelling heeft voor het onderwerp, maar haar twee eerste keuzes op het community college waren al vol. En de cursus blijkt op zijn minst interessant, omdat die wordt gegeven door de opwindend mooie professor Margo Fairchild, die eerder als Mark Fairchild door het leven ging. En ze krijgt er, zoals ze hoopte, aardige contacten met klasgenoten.

Maar ingrijpender voor Eve is een anoniem sms’je dat ze op een avond op haar telefoon ziet: U r my MILF, gevolgd door een wel heel expliciete seksuele uitnodiging. Geïntrigeerd door het acroniem (dat staat voor Mothers I’d Like to Fuck) gaat ze het internet op, en daar ontdekt ze dat het om een van de populairste porno-categorieën gaat. Het duurt niet lang voor ze elke avond gefascineerd naar haar portie copulerend mensenvlees ligt te kijken.

Naming en shaming

Maar dan worden moeder en zoon elk door een confronterende gebeurtenis met de neus gedrukt op het ontnuchterende feit dat de nieuw ontdekte vrijheid niet door iedereen zo ervaren wordt. Eve gaat in haar door lesbische porno opgehitste erotische aandrang een stap te ver in het contact met een vrouwelijke collega en Brendan ervaart (letterlijk) tot zijn schande dat het studentenleven niet alleen bestaat uit zo vaak mogelijk dronken worden en zoveel mogelijk meisjes in bed krijgen. Hij wordt zelfs getemd door een heuse tegenbeweging, inclusief naming and shaming.

Wat Tom Perrotta (Garwood, New Jersey, 1961) wil laten zien is hoezeer internet-porno en dating-apps de seksuele mores van Amerika hebben veranderd. Het Haddington waar de roman is gesitueerd, is inderdaad een halve eeuw verwijderd van dat andere fictieve stadje in New England, John Updike’s Tarbox, waar zich zijn indertijd als schokkend ervaren Couples (1968) afspeelde. Maar het lijkt vaak veel langer geleden.

En het zijn, daarmee samenhangend, ook de veranderende man/vrouw stereotypen die in het hele boek aan bod komen. Zoals een van de jonge mannelijke karakters zich bijna nostalgisch realiseert: ‘De Gender Geboden waren eindeloos als je erover begon na te denken, en ze werden 24/7 in stand gehouden door een hoogst gemotiveerd leger van ouders, leraren, coaches, andere kinderen en totale vreemdelingen – in feite het hele menselijke ras.’

Even ziet het er naar uit dat Perrotta alle oververhitte hedendaagse topics in zijn roman heeft willen incorporeren. Behalve een transgender speelt ook een autistische halfbroer van Brendan een rol (Brendan laat zich zelfs overhalen deel te nemen aan een praatgroep over autisme), en als professor Margo een affaire begint met haar enige Afro-Amerikaanse student, kan de lezer even vrezen dat ook de thema’s white privilege en cultural appropriation aangesneden zullen worden.

Zover laat de auteur zich echter niet verleiden. Hij laat zelfs de kans op een heftige scène in Brendans eigen oude slaapkamer bewust liggen. Zo behendig als hij schrijft, en met (duidelijk) gevoel voor filmische mogelijkheden, laveert hij toch om nog tenminste twee andere potentieel explosieve confrontaties heen.

Tsjechov en HBO-series

Tom Perrotta is in Nederland weinig bekend maar in zijn thuisland een gevierd en succesvol auteur; The New York Times noemde hem, in een over-enthousiaste bui, ‘de Amerikaanse Tsjechov’. Vroeger werk van hem is enkele malen verfilmd en zijn voorlaatste roman The Leftovers werd een populaire HBO-serie.

Evenals veel van dat vroegere werk kan Mrs. Fletcher gelezen worden als een contemporaine zedenschets, maar ook als een satire op de veranderende seksuele moraal in het Amerika van het internet-tijdperk. Uiteindelijk is het Perrotta’s verdienste dat hij zich in geen van beide genres laat vangen. Zijn boek is onderhoudend en dikwijls geestig, maar de kwinkslagen die hij zich veroorlooft blijven onderkoeld en bijna altijd ondergeschikt aan respect voor zijn karakters. Maar voor een gelouterd auteur schrijft hij hier en daar wat vlak, en het slothoofdstuk is wat te zoetsappig voor iemand die het avontuurlijke niet uit de weg gaat. Misschien had hij hier wat verder moeten gaan dan te suggereren dat de traditionele moraal uiteindelijk zal zegevieren. Maar dan hadden Hollywood en HBO misschien geen interesse getoond.