‘Mijn ex-vriend heeft mijn film gestolen’

Mei Vandenberghe

De Belgische Mei Vandenberghe werkte anderhalf jaar met haar vriend Jimmy Kets aan een documentaire over fotograaf Carl De Keyzer. Toen de relatie over was, bracht haar ex de film uit onder zijn eigen naam.

Mei Vandenberghe: „Deze film had mijn doorbraak moeten worden, maar ineens had ik een gat in mijn cv.” Foto Yvan Cohen

Integer, meeslepend, een must-see. OdysSea, een documentaire over Carl De Keyzer, werd in 2013 lovend ontvangen. De Vlaming, aangesloten bij het befaamde persbureau Magnum, is een van de beroemdste fotografen van België. Jimmy Kets, die op de aftiteling stond als regisseur, werd overal geïnterviewd.

Maar, bleek onlangs, Kets maakte de documentaire niet alleen. Hij schrapte zijn ex-vriendin, de Belgische filmmaakster Mei Vandenberghe, volledig uit de film als regisseur, interviewer en co-auteur. En dat is ten onrechte, vindt de rechter.

In de rechtszaak die Vandenberghe in 2013 aanspande, oordeelde de rechter dat Jimmy Kets haar auteursrechten op meerdere punten had geschonden en plagiaat had gepleegd. In het hoger beroep dat hij had aangespannen, kende de rechter haar half november een schadevergoeding toe van 25.000 euro.

In het eerste vonnis omschrijft de rechtbank de handelswijze van Kets als een „totaal gebrek aan respect”, „om nog maar te zwijgen over het gebrek aan ethiek die uit de ganse houding en het optreden van deze verweerder blijkt die zichzelf een ‘gerenommeerd Belgisch fotograaf en filmmaker’ noemt”.

Voor het eerst vertelt Mei Vandenberghe haar verhaal aan de pers. „Dat hij zichzelf als regisseur op de credits van een film zette, zag ik niet aankomen.”

Eenzame man

Mei Vandenberghe ontmoet Jimmy Kets in 2008. Hij is persfotograaf voor dagblad De Morgen en later De Standaard, zij werkt onder meer voor persbureau Reuters. Ook maakt ze als beginnend filmer enkele korte documentaires voor de VRT. In een daarvan volgt Vandenberghe drie persfotografen. Kets is een van de drie. De twee krijgen een relatie en samen werken ze aan tv-reportages, met Kets als cameraman.

Als de twee in 2010 op een festival fotograaf Carl De Keyzer ontmoeten, komt Vandenberghe naar eigen zeggen op het idee een film over De Keyzer te maken. De fotograaf staat bekend om zijn langlopende projecten. „Hij geeft nauwelijks interviews. Daarom wilde ik graag een portret maken: wie is die eenzame man, die altijd op zoek is naar het perfecte beeld?” De Keyzer gaat akkoord. Het duo mag mee op reis voor zijn project Moments before the Flood. De Keyzer brengt de aantasting van de Europese kust in beeld door klimaatverandering. Ze reizen mee naar Scandinavië, Kroatië, Albanië en Ierland.

Het is zowel voor Vandenberghe als Kets de eerste lange film. Vanaf het begin is volgens Vandenberghe duidelijk dat zij de regisseur zou zijn en de interviews zou doen. Het was aanvankelijk zoeken naar een vorm: „Carl had een hels werktempo; hij deed twintig, dertig plekken op een dag. Soms stond hij ergens tien seconden, soms uren.” Gaandeweg ontstaat een vriendschap met de fotograaf. Vandenberghe wordt genoemd in het fotoboek dat De Keyzer in 2012 uitbrengt.

Ondertussen loopt de relatie tussen Kets en Vandenberghe spaak. In de zomer van 2012 gaan ze uit elkaar. Wel besluiten ze „professioneel” de film af te maken. Als zij met de montage en postproductie begint, toont hij daar volgens haar amper interesse in. Pas als er een ruwe versie van de film ligt, verschijnt Kets weer ten tonele. Omdat ze onenigheid krijgen over de keuze voor een producent en de verdeling van de royalty’s blijft de film liggen.

‘Ik schrok me kapot’

Vandenberghe probeert verder te gaan en vindt een componist voor de soundtrack. Van hem hoort ze dat de Belgische band Goose muziek maakt voor een film die ook OdysSea heet. „Ik schrok me kapot. Het was zo vreemd.” Ze zoekt contact met De Keyzer en Kets. „Pas na lange tijd kreeg ik mails van Carl: hij bood me een onkostenvergoeding, zei dat Jimmy de auteur was van de beelden en dat ik ‘hulp nodig had’. Van Jimmy hoorde ik nooit meer iets.”

Na een paar maanden komt alsnog de documentaire uit. Met Kets als regisseur, bij de producer met wie Vandenberghe niet in zee wilde gaan. „Ik viel van de ene verbazing in de andere. In geen enkel artikel werd ik genoemd. Ik werd niet uitgenodigd voor de première. Toen ik de film ging bekijken, zag ik dat minstens driekwart van de ruwe versie was gebruikt.” Haar stem was in de eindversie vervangen. „Carl zat er ineens in als voice-over, er was een nieuw interview met hem; al mijn vragen waren eruit gesneden.”

Ze ziet geen andere uitweg dan een gang naar de rechter. In de eerste rechtszaak ontkent Kets dat Vandenberghe aanwezig was bij de opnamen, in hoger beroep minimaliseert hij haar rol, blijkt uit het rechtbankdossier. „Ik was een assistente en mocht alleen mee omdat ik mijn carrière een duwtje kon geven.” De Keyzer kiest partij voor Kets en noemt haar in mails een ‘pain in the ass’, die in de weg liep, een ‘storend aanhangsel’.

De rechter vindt het in hoger beroep lastig een bedrag te plakken op geleden morele schade en halveert de door haar geëiste schadevergoeding van een halve ton. Vandenberghe: „Mijn reputatie is door de modder gehaald.”

Om afstand te nemen verhuist ze in 2014 naar Thailand om daar voor schrijvende media te werken. „Deze film had mijn doorbraak moeten worden, maar ineens had ik een gat in mijn cv.”

Ze is geschokt dat Kets dacht ermee weg te komen. Maar het ergste vindt ze dat mensen aan haar verhaal twijfelden. „Ik snap wel dat het surreëel klinkt als je moet zeggen dat je film gestolen is. Of men denkt: het is wraak van een boze ex. Maar dat praat het toch niet goed?” Denkt ze dat het conflict dan niets te maken had met hun relatiebreuk? „Gaandeweg realiseerde hij zich misschien dat dit een goede film ging worden. Wellicht kon hij niet hebben dat de zon ook op mij zou schijnen. Ik had iets gemaakt wat hij niet kon, dus besloot hij het zich toe te eigenen.”

    • Anouk Eigenraam