Opinie

Fijnstof

Strenger beleid fijnstof zou geen rechter nodig moeten hebben

Hoe beter het wordt onderzocht, hoe dodelijker het blijkt. Amerikaans onderzoek dat dinsdag werd gepubliceerd in het Journal of the American Medical Association (JAMA) suggereert dat fijnstof niet alleen op termijn desastreus is voor de gezondheid, maar ook op korte termijn kan leiden tot sterfte. Het is, volgens het officiële commentaar op het onderzoek, „slecht voor hart en longen door toename van ontstekingsprocessen in de longen, toegenomen oxidatieve stress, verhoogde neiging tot bloedstolling en aantasting van het zenuwstelsel”. Er werd een samenhang gevonden tussen het overlijden van 65-plussers en de concentratie fijnstof in de lucht op dezelfde dag of de dag ervóór.

Fijnstof, ook wel aangeduid als PM2,5 (een deeltjesgrootte tot 2,5 micrometer), dringt diep in de longen door en staat al langer te boek als een dodelijke vorm van luchtvervuiling. Het komt van verkeer of industrie, en van chemische reacties tussen op zichzelf al schadelijke gassen die het resultaat zijn van uitstoot. Ook de landbouw draagt er stevig aan bij.

Wie gezellig de allesbrander stookt veroorzaakt relatief veel fijnstof, en wie het Oudjaar straks uitknalt al helemaal. In Den Haag werd op oudejaarsnacht vorig jaar een piek van 1.118 microgram per kubieke meter lucht gemeten. Ter vergelijk: de huidige Europese concentratie norm is maximaal gemiddeld 25 microgram gedurende een jaar, en de norm van de Wereldgezondheidsorganisatie 10 microgram. Zelfs dat laatste lijkt eigenlijk al te veel: uit het bovengenoemde onderzoek komt naar voren dat er in wezen nauwelijks van een veilige ondergrens voor fijnstof kan worden gesproken.

De fijnstof-kwestie is dus acuut en vraagt daarom om snel handelen. Diverse, vooral grote, gemeentes nemen al maatregelen om de concentraties terug te dringen. Maar lucht stopt niet keurig bij de bebouwde kom, en dus staat of valt succesvol beleid met nationale regels.

Milieudefensie boekte afgelopen zomer succes door in kort geding af te dwingen dat de landelijke overheid meer haast moet maken om te voldoen aan de Europese normen. Maar woensdag vonniste de rechter in een eveneens door Milieudefensie aangespannen bodemprocedure anders. De regering doet volgens dit vonnis al genoeg. Nu is het via de rechter dwingen van een regering om te handelen een paardenmiddel. Maar de klimaatgroep Urgenda slaagde hier twee jaar geleden wél in, toen de rechter haar gelijk gaf dat de toenmalige regeringsplannen te kort schoten om een voorgenomen klimaatdoel - in 2020 een kwart reductie van CO2 uitstoot te bewerkstelligen ten opzichte van 1990 – te halen.

In die zin is de uitspraak van woensdag een tegenvaller. Of Milieudefensie in de bodemprocedure wellicht heeft overvraagd ten opzichte van het kort geding of niet, het wordt met elk onderzoek naar fijnstof duidelijker dat er geen rechtbank aan te pas zou moeten komen om het kabinet aan te zetten tot haast. Demissionair staatssecretaris Dijksma liet destijds in reactie op het kort geding weten dat zij het beleid wilde versnellen en concretiseren. Het zou een groot goed zijn als het inmiddels aangetreden kabinet de uitspraak van woensdag niet ziet als een overwinning, en die lijn op zijn minst voortzet. Onderzoek suggereert dat het bij fijnstof niet alleen meer gaat om effecten op de middellange termijn, maar gaat om directe gevolgen. De kwestie blijkt te urgent om nog eens een paar jaar over na te gaan denken.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.