Een van de beste jaren sinds de crisis

De Nederlandse Beurs in 2017 Beleggers hielden rekening met het ergste. Maar zelfs Trump of Noord-Korea brachten de beurzen niet van hun stuk. Het werd een jaar zonder grote uitschieters.

Op vrijdag sloot de AEX met een klein verlies, maar over het hele jaar presteerde de Amsterdamse hoofdgraadmeter juist bijzonder goed. Foto Koen van Weel/ANP

Als je uitgaat van het ergste, dan kan het eigenlijk alleen maar meevallen. Na in 2016 te zijn verrast door de Brexit en de verkiezing van Trump in de Verenigde Staten hielden beleggers bij het ingaan van 2017 rekening met de somberste, verontrustendste scenario’s. Een populistische overwinning bij de verkiezingen in Europa. Het uiteenvallen van de Europese Unie. Misschien zelfs een dwaas besluit van Trump.

Die bezorgdheid was onnodig, blijkt nu. Geert Wilders en Marine Le Pen kwamen niet aan de macht in Nederland en Frankrijk, de EU bleef bijeen en ook Trump kon de aandelenmarkten niet van hun stuk brengen. Voor beleggers werd 2017 juist een van de beste jaren sinds de crisis. De AEX sluit het jaar af met een winst van 12,7 procent, op Amerikaanse beurzen was de winst nog iets groter.

NRC blikt elke maandag vooruit op een onderwerp dat die week speelt op de beurzen. Bekijk hier een overzicht van al die stukken

De stemming op de beurzen was zo opperbest dat het „eigenlijk zelfs een beetje saai” was, vindt Hans Oudshoorn, die beleggers traint bij internetbroker Binck. „Vaak heb je nog wel een grote uitschieter omhoog of omlaag, maar die hebben we dit jaar niet gehad. Zelfs de onrust rondom Noord-Korea brachten beurzen nauwelijks aan het wankelen.”

Beleggers nemen meer risico

Dat zelfvertrouwen kwam pas gaandeweg, merkte ook aandelenanalist Jos Versteeg van zakenbank InsingerGilissen. „Over Europa was aanvankelijk nog behoorlijk wat onzekerheid. Een eerste meevaller was natuurlijk dat Wilders de verkiezingen hier niet won. Maar de grote ommezwaai was dat Emmanuel Macron het in Frankrijk won van Marine Le Pen.”

Minstens zo belangrijk was overigens het uitbundige monetaire beleid van centrale banken, aldus kenners. Markten zijn de laatste jaren overspoeld met goedkoop kapitaal. Het heeft er volgens Eelco Ubbels, eigenaar van onderzoeksbureau Alpha Research, toe geleid dat beleggers meer risico durven te nemen in hun zoektocht naar een hoog rendement.

In de zoektocht naar rendement nemen beleggers meer risico’s: Onversaagd op zoek naar de laatste druppel

Met zijn bureau onderzoekt Ubbels op welke manier beleggers hun geld verdelen over de verschillende beleggingscategorieën. Het valt hem op dat veel beleggingen juist minder in trek waren dan vooraf werd verwacht. „Obligaties presteerden negatief. Grondstoffen deden het niet al te best. Eigenlijk alleen aandelen hebben het goed gedaan.”

Olifanten kunnen dansen

Op het Amsterdamse Beursplein stond 2017 vooral in het teken van grote overnamepogingen. Eerst kwam voedingsmiddelenbedrijf Kraft Heinz met een bod op Unilever, toen deed PPG verschillende pogingen om verfbedrijf AkzoNobel in te lijven, allemaal zonder succes. Anders was dat bij bottelaar Refresco, dat in de zomer eerst een grote overname deed in de Verenigde Staten en vervolgens zelf werd opgeslokt door een Franse koper.

Voor Akzo en Unilever was de aanval vanuit het buitenland aanleiding om nog eens goed naar de bedrijfsvoering te kijken. Beide bedrijven besloten onderdelen af te stoten en beleggers te paaien via dividend of het inkopen van eigen aandelen – en met succes, zo lijkt het. Koen Bender van de Haagse vermogensbeheerder Mercurius vindt het nog altijd verrassend dat zulke grote, logge multinationals in staat zijn te veranderen. „Het laat zien dat even elephants can dance.”

Het beursjaar in acht grafieken:

  1. Dankzij open economie presteert Nederland beter dan de buren

    In absolute zin kenden de Amerikaanse aandelenbeurzen een uitzonderlijk goed jaar. De Dow Jones won duizenden punten aan waarde, de S&P 500 eindigde fors hoger en ook de MSCI-index voor de VS, een soort dwarsdoorsnede van de Amerikaanse markt, sloot 2017 af met ruime winst. Maar die cijfers vertekenen: de dollar verloor sinds januari namelijk aanzienlijk aan waarde. Corrigeer je daarvoor dan presteert de Amerikaanse index van MSCI beduidend minder dan zijn Europese tegenhangers.

    Nederland presteert in de indices van MSCI juist beter dan veel buurlanden. „Wij hebben een open economie en zijn daardoor erg afhankelijk van de wereldeconomie. En die draaide afgelopen jaar goed”, legt Jos Versteeg van InsingerGilissen uit. „Bovendien is in dit cijfer het dividend dat bedrijven uitkeerden nog niet meegenomen. Anders zou je nog een paar procentpunten hoger uitkomen.”

  2. Kleinste aandelenindex AScX won meer dan 30 procent

    Kleinere beursfondsen deden het in 2017 zo mogelijk nog beter dan grote. Waar de AEX het jaar eindigt met een winst van 12,7 procent, won de kleinste aandelenindex in Amsterdam (de AScX) meer dan 30 procent aan waarde. Volgens Jan-Jaap Bongers, die als fondsmanager bij vermogensbeheerder Teslin vooral investeert in kleine bedrijven, is dat verschijnsel structureel. Gemeten over een lange periode komt de AScX aanzienlijk hoger uit dan de AEX, zegt hij.

    Een verklaring daarvoor is volgens Bongers dat kleinere bedrijven door hun beperktere omvang vaker in staat zijn relatief harder te groeien. Het rendement is dus hoger, maar het risico tegelijkertijd ook. Bovendien worden ‘small caps’ vaak minder onderzocht door analisten, zegt vermogensbeheerder Koen Bender. „Dus als twee analisten dan met een positief advies komen, dan is het effect ook een stuk groter dan bij bijvoorbeeld Unilever.”

  3. Altice verloor ruim de helft aan beurswaarde

    Tegen het succes van de bitcoin kan eigenlijk geen enkel bedrijf op. Toch waren er ook op Beursplein 5 aandelen die in een jaar tijd één of zelfs meerdere keren over de kop gingen. Wie had belegd in biotechbedrijf Pharming, dat profiteerde van de medicijnverkoop in de VS, kreeg bijvoorbeeld ruim vier keer zijn geld terug.

    In de AEX kwamen zulke monsterwinsten niet voor, maar grote verliezers waren er wel. Het Franse mediabedrijf Altice verloor dit najaar meer dan de helft van zijn beurswaarde, vanwege zorgen over de omvangrijke schuldenlast die de onderneming heeft opgebouwd. En ook Ahold, hoewel niet bij de grootste verliezers, stelde volgens kenners teleur. Verwacht werd juist dat het supermarktbedrijf zou profiteren van de fusie met Delhaize, maar nadat Amazon aankondigde zich in de VS te gaan richten op de bezorging van boodschappen verloor het aandeel flink aan waarde. Pas in het najaar volgde enig herstel.

  4. Specialisten in kleiner bedrijf aan kop

    Wie beleggen liever aan anderen overlaat, kan zijn geld toevertrouwen aan een vermogensbeheerder. Ook dan loonde het om te kiezen voor een fonds dat zich specialiseert in kleinere bedrijven, zo blijkt uit een ranglijst van onderzoeker Morningstar. Bij de koplopers van Nederlandse bodem staan vrijwel alleen beheerders die hun geld steken in ‘small caps’ en ‘mid caps’.

    Ook gaat het vaak om fondsen die „betrokken aandeelhouder” zijn, zich actief bemoeien met de bedrijfsvoering. Dat geldt eveneens voor Teslin Participaties, het fonds dat wordt beheerd door Jan-Jaap Bongers. „Wij kennen bedrijven door en door en voeren regelmatig gesprekken met het bestuur. Omdat wij voor de lange termijn instappen, verstaan we elkaar over het algemeen goed.” 2017 was voor Participaties een „exceptioneel jaar”, stelt Bongers. „Maar een jaar is slechts een momentopname. Het rendement op de lange termijn is belangrijker.”

  5. Bijzonder goed beursjaar voor de chipmachinefabrikanten

    Ze zitten in smartphones, laptops, elektrische auto’s en industriële systemen. Ze doen daar het rekenwerk, maar worden ook gebruikt om gegevens op te slaan. En elk jaar opnieuw moeten ze kleiner, sneller, efficiënter. De vraag naar microchips is al jaren groeiende en die lijn lijkt zich de komende jaren alleen maar door te zetten. Geen wonder dus dat er ook meer behoefte is aan machines om zulke chips te maken.

    In Nederland zijn drie grote bedrijven chipmachinefabrikanten en allemaal kenden ze een bijzonder goed beursjaar. Volgens analist Jos Versteeg is dat omdat ASML, ASM International en Besi alle drie een unieke positie in de markt innemen. Met name aandeelhouders van het Gelderse Besi, dat machines maakt voor het monteren en verpakken van chips, boekten een reusachtig rendement. Ook chiptester RoodMicrotec profiteerde van de vraag naar rekenkracht.

  6. Oliesector blijft worstelen, met uitzondering van Shell

    Hoewel de olieprijs langzaam maar zeker richting de 70 dollar per vat kruipt, hebben veel bedrijven in de sector het nog steeds moeilijk. Vrijwel alle oliegerelateerde aandelen sluiten het jaar af met verlies, met uitzondering van Shell. Dat komt doordat het Brits-Nederlandse bedrijf zich de laatste jaren redelijk heeft kunnen aanpassen aan de lage olieprijs, meent analist Jos Versteeg. „Veel projecten van Shell zijn inmiddels al rendabel bij een olieprijs van 50 dollar per vat. Maar dat hebben ze bereikt door minder uit te geven aan onderhoud en de zoektocht naar olie.”

    De bedrijven die daar hun geld mee verdienen, zoals baggeraar Boskalis en tankopslagbedrijf Vopak, voelen daarvan de gevolgen. En dat duurt nog wel even, denkt vermogensbeheerder Koen Bender „De olieprijs zal eerst langere tijd op een hoger niveau moeten blijven voordat die opdrachten weer binnenkomen.”

  7. Onvoorziene tegenvallers zetten bouwwereld op zijn kop

    In de bouw was het dit jaar de wereld op zijn kop. Het Brabantse Heijmans, dat in 2016 een tamelijk stroef jaar had en waarvan kenners ook voor 2017 geen hele hoge verwachtingen hadden, presteerde nu juist verreweg het best. Het aandeel won in een jaar tijd ruim 75 procent aan waarde.

    Concurrent BAM zal daarentegen minder tevreden zijn over 2017. Het bedrijf kreeg te maken met onvoorziene tegenvallers bij twee grote projecten. „Dat begon al bij het instorten van die parkeergarage in Eindhoven in mei”, stelt beleggerstrainer Hans Oudshoorn. „Zoiets blijft dan het hele jaar een beetje aan je kleven. En recentelijk kwam daar nog die grote afschrijving op de zeesluis van IJmuiden bij.” Ook VolkerWessels, dat deze zomer naar de beurs ging, moest op dat laatste project een verlies nemen. Veel van de winst die het aandeel na de beursgang boekte ging daardoor weer verloren.

  8. Verrassende prestaties van financiële instellingen

    Dat financiële instellingen zo goed hebben gepresteerd, komt volgens marktonderzoeker Eelco Ubbels toch een beetje als een verrassing. „Aan het begin van het jaar zagen veel analisten financials helemaal niet zitten”, zegt hij. „De consensus was juist dat het de op één na onaantrekkelijkste sector was om in te beleggen. In de loop van het jaar is dat beeld dat compleet omgeslagen.” Een mogelijke verklaring daarvoor is volgens Ubbels dat banken sinds de crisis te maken hebben gekregen met steeds strengere kapitaaleisen. „Heel veel van de risico’s zijn daardoor nu weggewerkt”, zegt hij.

    Ook speelt volgens analist Jos Versteeg mee dat de periode van extreem lage rentes langzaamaan op zijn einde loopt. „Dat is goed voor banken en al helemaal voor verzekeraars.” Alleen Aegon kende een moeilijk jaar, omdat beleggers zich zorgen maakten over de kapitaalpositie van de verzekeraar.