Lijmen kan, maar wantrouwen blijft

Nederland wil het diplomatieke conflict met Turkije graag beëindigen. Ook voor de Turkse president Erdogan is dat nu economisch opportuun.

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan tijdens een persconferentie. Foto Kayhan Ozer/AP

In het voorjaar noemde de Turkse president Recep Tayyip Erdogan Nederlandse ministers nog „nazioverblijfselen”. Duitse politici verweet hij „nazipraktijken”.

Nu zegt hij geen problemen met hen te hebben. „De leiders van deze landen zijn mijn oude vrienden”, aldus Erdogan tegen het dagblad Hürriyet.

Het is een opmerkelijke ommezwaai. Maar Erdogan staat erom bekend dat hij radicaal van standpunt kan veranderen als de situatie daarom vraagt. Het diplomatieke conflict met Europa had zijn functie gehad. Het was vooral bedoeld om nationalistische sentimenten in Turkije aan te wakkeren in aanloop naar hetTurkse grondwetreferendum in april.

De uitspraken van Erdogan bieden ruimte om de ruzie te beëindigen: 'We moeten door'

Het gevolg was wel dat Turkije verder in een isolement werd gedreven. Na de ruzie met Israël en Rusland, en de mislukte poging de Turkse invloed in het Midden-Oosten te vergroten, had Erdogan nu ook zijn westerse bondgenoten van zich vervreemd. Zijn laatste buitenlandse reis was wat dat betreft veelzeggend. Na een rampzalig bezoek aan Griekenland bezocht hij Polen, Soedan, Tsjaad en Tunesië.

Het isolement had ook economische gevolgen – en die zijn waarschijnlijk de belangrijkste redenen voor de ommezwaai van de pragmaticus Erdogan. De Turkse lira is de afgelopen maanden fors gedaald ten opzichte van de dollar en de euro, een belangrijke reden dat de inflatie inmiddels 13 procent bedraagt. Daarbij is de Turkse economie sterk afhankelijk van buitenlands geld. En Nederland en Duitsland zijn de belangrijkste investeerders in Turkije.

Gevoelige kwestie

De Europese kritiek op de verhuizing van de Amerikaanse ambassade naar Jeruzalem heeft ook een rol gespeeld bij de toenadering, zei Erdogan tegen Turkse journalisten. Het is een uiterst gevoelige kwestie voor Erdogan, die zich heeft opgeworpen als de leider van het verzet tegen Trumps besluit. „Ik heb hen om steun gevraagd in verband met Jeruzalem”, zei Erdogan. „We zitten allemaal op één lijn.”

In dat licht is het opmerkelijk dat de Verenigde Staten deze week weer begonnen met de behandeling van Turkse visa-aanvragen. Die waren stopgezet nadat de Turkse politie twee medewerkers van het Amerikaanse consulaat had opgepakt. Het conflict tussen Turkije en de VS liep daarna alleen maar verder op.

Toch is Erdogans ommezwaai volgens diplomaten niet genoeg om de relaties met Europa daadwerkelijk te verbeteren. Daarvoor zit het wantrouwen te diep na alles wat er dit jaar is gezegd en gebeurd. Maar Erdogan lijkt zich onvoldoende te realiseren hoeveel kwaad bloed hij heeft gezet.