Opinie

    • Petra de Koning

Wie denkt nog aan de gewone elite?

Als politiek leider ga je niet naar de lunchrooms op de Amsterdamse Zuidas. Waar je wél gezien wilt worden: in kantines van bouwplaatsen of productiebedrijven. Er was in het najaar ook niemand van VVD, CDA, D66 of ChristenUnie die zei: ons regeerakkoord is er voor de hoogopgeleide, kansrijke veelverdiener. Het was er, zei Mark Rutte, voor de gewone man. Zelfs de afschaffing van de dividendbelasting was volgens hem bedoeld voor mensen met gewoon werk. Want wie maakt de broodjes klaar voor de kantoren van de multinationals, wie doet de tuin, bewaakt de gebouwen?

Op het Binnenhof kun je deze dagen mooie sier maken als je vader een snackbar heeft in Franeker of vroeger in een fabriek werkte. Ook mooi: als je zelf bent begonnen op de mavo.

De verliezer van 2017? Dat is de elite.

Jeroen van der Veer, oud-topman van Shell, zag een paar jaar geleden in Saint-Tropez „Gin Tonic-paleizen” de haven binnenmanoeuvreren. De eigenaars zaten op het dek, hun bemanning deed het werk. Veel ‘gewone’ mensen keken toe. En al waren het niet hún schepen, je zag hen genieten van de rijkdom. „Iedereen in die haven zag er gelukkig uit.”

Maar nu? Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) noemde de elite al eens „eenzaam” – en steeds minder geliefd. De elite weet het. De elite wil ook helemaal geen elite meer zijn. Op de kerstborrel van VNO-NCW, in de Haagse Malietoren, zag je ze: ondernemers, vertegenwoordigers van brancheorganisaties, ex-bewindslieden. Bij de draaideur twee rijen fout geparkeerde Audi’s, chauffeurs lieten de motor draaien. Als je binnen rondvroeg: misschien worden ze gezien als elitair. Omdat ze geld hebben, invloed. Maar nee, zíj zijn het niet.

Jeroen van der Veer zegt dat hij zich niet anders of beter voelt dan anderen. „En ik vind dat gewone mensen heel bijzonder kunnen zijn.” Als hij in de trein zit, tweede klas, maakt hij vaak praatjes met mensen. „Soms vinden ze dat wel raar.” Hij draagt overhemden tot ze versleten zijn en reed veertig jaar op dezelfde fiets, tot het frame inzakte.

Van der Veer vindt elite een vervelend woord. Zo negatief. Hij maakt zich zorgen: „Een diepverdeelde samenleving is minder succesvol.” De economische leiders, vindt hij, moeten van zich laten horen. In de crisisjaren hadden ze volgens hem beter moeten uitleggen hoe ze probeerden om mensen in dienst te houden – of waarom dat niet lukte. Als niemand je ziet, kent niemand je. En dan begrijpen steeds minder mensen jou.

Maar hoe gaat zoiets? „Mensen stemmen steeds meer op de flanken, het politieke midden wordt doodgedrukt. Dan ben je bang dat je de helft van het land tegen je krijgt als je je uitspreekt.” En word je vanzelf stiller.

Petra de Koning (p.dekoning@nrc.nl / @PdeKoning) vervangt Tom-Jan Meeus.
    • Petra de Koning