Boem! Hond en vuurwerk: beven, janken, blaffen, pissen

Oudjaar

Veel honden zijn bang voor vuurwerk. De baas kan een kalmeringsmiddel geven. Maar sowieso: geef de bange hond niet te veel aandacht.

Honden met een vuurwerktrauma, zoals deze voor lawaai gevluchte Old English Bulldog, kunnen met goede voorbereiding en medicijnen door de Oudejaarsnacht geholpen worden. Foto Michael Kooren/Hollandse Hoogte

Veel honden zijn bang voor vuurwerk. Veel bazen vragen de dierenarts daarom hoe ze hun hond rustig kunnen houden. „Het begint al een maand van tevoren”, zegt dierenarts Hans van Spanje van dierenkliniek Vossegat in Utrecht.

Andere gebelde dierenklinieken bevestigen het beeld: vuurwerkangst is een probleem voor honden en hun bazen. Een hond kan op veel manieren bang zijn. Het dier beeft, blaft, jankt, hijgt, kwijlt, wil ontsnappen of als dood wegkruipen, ijsbeert, pist of poept waar het niet mag, of wijkt op hinderlijke wijze geen moment van zijn baas.

Kalmerend middel

Niet verwonderlijk dat een wetenschappelijk onderzoek naar een nieuw kalmerend middel voor vuurwerkbange honden dit jaar een prijs kreeg. Tijdens de jaarwisseling naar 2013 deden 188 Duitse en Finse bazen met hun honden mee aan het onderzoek. Deze honden waren de jaren ervoor erg bang geworden op oudejaarsavond.

Voordat het knallen echt begon kregen de dieren een gel in hun mond gesmeerd. Na twee uur mocht de behandeling worden herhaald. Bij de helft van de honden zat er een nepmiddel (placebo) in de gel. De andere honden kregen een lage dosis van het medicijn dexmedetomidine. Dat wordt via het mondslijmvlies opgenomen en is een versuffend middel. In hogere dosis wordt dexmedetomidine gebruikt om dieren voor een operatie in slaap te brengen.

Dexmedetomidine kalmeerde 72 procent van de honden goed tot uitstekend, meldden de bazen. Van de onderzoekers moesten ze het angstgedrag van hun hond vergelijken met het gedrag in de vuurwerknacht van een jaar eerder. Ook de gel met nepmiddel deed het trouwens behoorlijk goed: 37 procent van de bazen zag hun hond er goed tot uitstekend op reageren.

Praktische impact

Het onderzoek werd begin dit jaar gepubliceerd in Veterinary Record. De Finse onderzoeker Mira Korpivaara kreeg er in september op het jaarlijkse congres van Britse dierenartsen de Veterinary Record Impact Award voor. Dat is een prijs voor onderzoek dat het afgelopen jaar in Veterinary Record is gepubliceerd en de meeste invloed op de dierenartspraktijk zal hebben. Veterinary Record is het wetenschappelijke tijdschrift en clubblad van de Britse dierenartsen.

De gel, ontwikkeld door het Finse bedrijf Orion, is in de loop van 2015 op de Europese markt toegelaten. Sileo heet het hier, Latijn voor ‘ik ben stil’.

„Het werkt”, zegt Van Spanje, „maar het is een stuk duurder dan de pilletjes die we veel voorschrijven.” Van Spanje schrijft vaak alprazolam voor – andere dierenartspraktijken noemen dat middel ook als favoriet. Het is een valiumachtig middel, een benzodiazepine. De benzodiazepinen (zoals diazepam en lorazepam) voor mensen waren in de jaren zeventig en tachtig beruchte, want verslavende slaap- en kalmeringsmiddelen. De tabletjes alprazolam zijn 3 tot 4 euro, zegt Van Spanje. De gel kost 25 euro. Vroeger schreven veel dierenartsen angstremmers met acepromazine voor, vertelt Van Spanje ook nog. „Daarvan is nu bekend dat het wel de bewegingen van een dier remt, maar niet de angst.” Acepromazine werkt spierverslappend, maar het angstwekkende geluid komt dus nog steeds binnen – misschien zelfs versterkt. De hond kan niks doen en wordt alleen maar banger.

De nieuwe gel mag duur zijn, er is tenminste gedegen onderzoek naar gedaan in echte vuurwerkomstandigheden. Bezwaar is dat de meeste onderzoekers in dienst zijn van de Finse producent Orion. En je kunt erover twisten of de bazen goede beoordelaars zijn. Bekend is dat het oordeel van bazen in diergedragsonderzoek altijd een flink placebo-effect oplevert. Maar er zijn niet veel andere middelen waarvan in het gewone dagelijks leven met goed onderzoek is aangetoond dat ze al of niet werken.

Homeopathische middel

Eén ander vuurwerk-angstonderzoek was in de wetenschappelijke literatuur te vinden, waarbij zowel hond, als baas, als onderzoeker niet wisten wie er (door het lot aangewezen) een echt middel of een nepmiddel kreeg. Onderzoek dat zo wordt uitgevoerd is dubbelblind gerandomiseerd – wetenschappelijk gezien hoog aangeschreven. Dat andere onderzoek is gedaan naar een homeopathisch geluidsangstwerend middel, waar hoge verdunningen (van 1.000 miljard (1012) tot 1060) van kamille, rododendron, fosfor, theridion (een extract van een spinnetje) en borax in zitten. Het werkt niet, was in 2008 de conclusie in een publicatie in The Veterinary Journal.

Een ander middel is niet thuis, maar in de hondenkennel van een proefdiercentrum uitgevoerd. En niet met vuurwerklawaai, maar met onweergeluid, waar honden ook piepend van onder de bank kunnen kruipen. Er werd een halsband getest die een feromoon verspreidt. Het gaat hier om DAP (dog appeasing hormone). Zogende moederhonden scheiden het uit en de puppies die het ruiken krijgen een rustig en vertrouwd gevoel. Bij de volwassen beagles die alleen in een onderzoekskamer van ongeveer 3 bij 4 meter zaten werkte het nauwelijks. Erg bang waren ze trouwens niet. De dieren kregen het onweersgeluid afgespeeld op 83,9 dB, het geluidsniveau van een geschreeuwd gesprek, of flink stadsverkeer. Terwijl een harde onweersklap vele keren luider is en boven de 120 dB uit kan komen.

De onderzoekers concluderen in hun artikel in Veterinary Record (september 2015) dat de DAP-band „een mogelijk voordeel” in de thuisssituatie zal hebben, misschien als aanvulling op gedragstraining.

Gedragstraining, daar wijst dierenarts Hans van Spanje nog op, na een angstremmend voedingssupplement onwerkzaam te hebben verklaard („We hebben hier wel een zakje staan. We verkopen het aan mensen die het beslist willen hebben.”)

Hij wijst op CD’s met vuurwerkgeluid of onweer. Laat de hond daar aan wennen, voordat het dier eten krijgt, of uitgelaten wordt, of aandacht krijgt. Dat geeft het gevoel dat dat geluid wel oké is.

En geef een bange hond niet te veel aandacht. Troost hem niet, aai hem niet. Dat voelt als beloning en daarmee bevestigt de baas het angstgedrag.