Vonnis: regering doet genoeg voor schone lucht

Luchtkwaliteit Milieudefensie vindt dat de regering extra maatregelen moet nemen om de luchtkwaliteit in Nederland te verbeteren. Maar de rechter oordeelde anders. „Dit is slechter dan elke verwachting.”

Actie van basisschoolleerlingen tegen muffe lucht in klaslokalen in 2008. Foto Robin Utrecht/ANP

Milieudefensie verliest de rechtszaak tegen de staat om schonere lucht. Volgens de rechter doet de regering al genoeg om de luchtkwaliteit in Nederland te verbeteren. Extra maatregelen, waar Milieudefensie om had gevraagd, acht de rechter niet nodig.

Het vonnis is een tegenslag voor de milieu-organisatie. Was het kort geding in september nog een doorslaand succes – Milieudefensie kreeg op alle punten gelijk – nu oordeelt de rechtbank Den Haag dat de regering niet extra aan de slag hoeft om de lucht schoner te krijgen.

Campagneleider Anne Knol is erg teleurgesteld. „Dit is slechter dan elke verwachting. Het is al lang bewezen dat mensen ziek worden door slechte luchtkwaliteit. Dit vonnis staat lijnrecht tegenover uitspraken van andere Europese rechters.” Omdat de rechter wel bevestigt dat in Nederland de Europese luchtkwaliteitsnormen worden overschreden en dat dit slecht is voor de gezondheid, overweegt Milieudefensie in hoger beroep te gaan.

Niet alleen sterfte op lange termijn, maar ook sterfte de volgende dag: dat is een nieuw ontdekt effect van fijnstof.

Stikstofdioxide en fijnstof

Het was de organisatie te doen om twee schadelijke stoffen. In Nederland hangt op meerdere plekken te veel stikstofdioxide en fijnstof in de lucht. In het jaarlijkse meetrapport stelt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) dat in een aantal drukke straten in binnensteden, vooral in Amsterdam en Rotterdam, de norm voor stikstofdioxide wordt overschreden. In gebieden met veel industrie en intensieve veehouderij zit te veel fijnstof in de lucht. Stikstofdioxide is schadelijk voor de longen. Van fijnstof bleek deze week nog uit een grote Amerikaanse studie dat er geen veilige grenswaarde bestaat: ook van lage concentraties gaan mensen eerder dood.

Milieudefensie vond dat de aangevraagde bodemprocedure te lang op zich liet wachten en spande daarom in september een kort geding aan. Dat bleek een goede gok. Er moet zo snel mogelijk een luchtkwaliteitsplan komen dat ervoor zorgt dat de norm niet meer wordt overschreden, oordeelde de rechter toen. De rechter verbood de regering bovendien plannen uit te voeren die kunnen leiden tot het overschrijden van de normen. Dat betekent dat bouwprojecten of staluitbreidingen in gebieden waar de lucht te vies is, konden sneuvelen.

In de bodemprocedure vroeg Milieudefensie om diezelfde maatregelen én nog meer. De lucht in Nederland zou niet alleen moeten voldoen aan de eisen die zijn vastgelegd in de Nederlandse wet, maar ook aan de strengere normen die de Wereldgezondheidsorganisatie gezond acht. Ook zou de regering een veiligheidsmarge moeten inbouwen. De rechter wees het allemaal af.

Ingewikkeld tussenvonnis

Het vonnis – officieel een tussenvonnis – is ingewikkeld, omdat naast Milieudefensie ook tientallen individuen uit heel Nederland meedoen. Die hebben allemaal in verschillende mate last van vieze lucht. De rechter verklaarde een deel van hen niet ontvankelijk, omdat die misschien ook naar de bestuursrechter kunnen stappen. Ook vond de rechter dat de eisers niet hard konden maken dat iemand écht ziek was geworden van vieze lucht. Anne Knol: „Nee, je kunt ook niet vaststellen dat iemand rechtstreeks astma heeft gekregen van luchtvervuiling. Maar in onderzoeken is het verband keer op keer aangetoond.”    

Een eerdere rechtszaak, aangespannen door klimaatgroep Urgenda, verloor de staat wel. In 2015 oordeelde de rechter dat de regering moet afstevenen op een reductie van minstens 25 procent van CO2-uitstoot ten opzichte van 1990. Dat was de eis van Urgenda. Minder dan dat is „onrechtmatig”. Met de huidige maatregelen stevent Nederland volgens de rechter af op 17 procent vermindering – te weinig dus.

De staat is in hoger beroep gegaan tegen de uitspraak. Dat dient eind mei volgend jaar.

Vooral in grote steden wordt volgens Milieudefensie niet voldaan aan Europese normen voor luchtkwaliteit. Lees ook: Als de staat het niet doet, moet de rechter maar voor schone lucht zorgen
    • Carola Houtekamer