Met gratie Fujimori koopt president Peru vooral tijd

Politieke crisis

De gratie voor ex-autocraat Fujimori verdeelt Peru diep. De huidige president redt er zijn politieke leven mee, maar neemt ook een risico.

De Peruaanse oud-president spreekt de bevolking toe vanaf zijn ziekenhuisbed, kort nadat hem op kerstavond gratie werd verleend. Foto Reuters

Peru heeft een politiek uitermate turbulente Kerst achter de rug. Zondag verleende de wankelende president Pedro Pablo Kuczynski (79) zijn verre voorganger en leeftijdsgenoot Alberto Fujimori gratie. De oud-president, die Peru van 1990 tot 2000 met harde hand leidde, zat een celstraf van 25 jaar uit voor corruptie en mensenrechtenschendingen. Na nog niet de helft van zijn straf te hebben uitgezeten, is hij sinds Kerstavond ineens weer vrij man.

Volgens Kuczynksi, in de volksmond ‘PPK’, verdiende Fujimori clementie om zijn zwakke gezondheid en „omdat gerechtigheid niet om wraak draait”. Maar in Peru is zijn besluit algemeen uitgelegd als doorzichtige poging van de president zelf te overleven. De gratie is onderdeel van een omstreden deal met Fujimori’s medestanders in het Congres.

Corruptieschandaal

PPK wankelt daar sinds hij deze maand in opspraak raakte in het omvangrijke corruptieschandaal rond bouwmultinational Odebrecht. De president ontkent dat hij zich door de Brazilianen liet fêteren, maar de oppositie eiste meteen zijn vertrek.

De volksvertegenwoordiging wordt gedomineerd door fujimoristas, aanhangers van de ex-president, aangevoerd door zijn dochter Keiko en zoon Kenji. Zij bedienen een deel van de bevolking dat de van oorsprong Japanse Fujimori als held ziet. Peruanen die hem herinneren om zijn succesvolle campagne tegen de maoïstische rebellen van het Lichtend Pad en zijn investeringen op de arme hoogvlakte.

Kuczynski, die in 2016 president werd, heeft met zijn partij daarentegen slechts 18 van de 130 zetels. Afgelopen donderdag overleefde hij tegen veler verwachting toch een stemming over zijn afzetting. Die nipte ontsnapping dankte hij aan Kenji Fujimori, die een deel van de fujimoristas zich van stemming liet onthouden. Op Kerstavond bleek welke prijs PPK daarvoor had moeten betalen.

Fujimori knapt ineens snel op

Kuczynski lijkt de deal te zien als kleiner kwaad: als hij geen gratie zou hebben verleend, was hij gevallen en hadden de fujimoristas de macht gegrepen. Nu kan hij wellicht in januari nog de paus in Peru ontvangen.

Op de lange duur neemt hij veel risico. De rechtse econoom won de verkiezingen in 2016 als anti-Fujimori. Veel van zijn kiezers zijn ontstemd over de gratie, ook omdat die PPK die begeleidde met een verklaring waarin hij Fujimori’s misdaden slechts „fouten” noemde. In grote steden gingen burgers met Kerst boos de straat op.

Lees ook dit artikel uit 2009 over het historische vonnis tegen Fujimori

Dit deel van de bevolking herinnert zich Fujimori als dictator onder wiens bewind zeker 6 miljard dollar uit de schatkist werd gestolen, indianenvrouwen gedwongen werden gesteriliseerd en het leger en politie een vuile oorlog voerden tegen oppositieleden. Mensenrechtenorganisatie HRW laakte de gratie voor Fujimori daarom als „vulgaire, politieke koehandel”.

Bovendien kan het bestand tijdelijk blijken. Zeker nu de oude Fujimori als vrij man wonderbaarlijk snel blijkt op te knappen: dinsdag mocht hij de intensive care alweer verlaten. In een videoboodschap bedankte hij PPK voor deze „ingewikkelde stap” en riep hij op tot „verzoening”.

Velen verwachten dat hij nu spoedig een terugkeer maakt als leider van de politieke Fujimori-clan. Tot nu toe was dit dochter Keiko, in 2016 verliezend presidentskandidaat. Zij was daarom tegen de gratiedeal tussen PPK en haar broer: ze zat niet te wachten op concurrentie van haar vader.