Lokterrorist en cryptokoorts: dit was de taal van 2017

Jaartaal In 2017 hielpen handspinners tegen concentratiestoornissen en verloor de PvdA de verkiezingen door de netflixisering.

Illustraties Kamagurka
  • Aflosboete

    Een belastingvoordeel voor woningbezitters die hun hypotheek (bijna) hebben afgelost, gaat geleidelijk verdwijnen. Zowel in de media als in de politiek spreekt men in dit verband van een aflosboete. Dat woord bestaat al zeker sinds 2012, maar brak dit jaar echt door. Dit mede dankzij 50PLUS die er een referendum over wil organiseren. Op haar website schrijft de partij: „Aflosboete is een regelrechte ramp.”

  • Acuut stresssyndroom

    Volgens het Openbaar Ministerie overleed Mitch Henriquez bij zijn arrestatie in 2015 aan het acuut stresssyndroom. Het radioprogramma Argos onthulde onlangs dat dit syndroom niet bestaat. Althans: enkele vooraanstaande medici vertelden dat zij er nog nooit van hadden gehoord en ook in de vakliteratuur is het niet bekend. Ook elders is dit syndroom vóór 2017 niet opgetekend. Je kunt wel te maken krijgen met een acute stress-stoornis, maar daar ga je niet aan dood.

  • Lokterrorist

    In de 17de eeuw ving men koolmeesjes met een lokmees. Later kwamen daar onder meer de lokeend en lokvink bij. De afgelopen decennia zijn er opvallend veel nieuwe samenstellingen met lok- ontstaan. Drie voorbeelden: lokhomo (2007), loktiener (2008) en lokjood (2010). Voor zover bekend was Jimmy F. uit Zevenbergen de eerste lokterrorist of online-lokterrorist: hij deed zich op internet voor als een terrorist om echte terroristen te ontmaskeren. In de Volkskrant noemde Sheila Sitalsing Jimmy F. een lokjihadist, eveneens een nieuw woord.

  • Regenboogtaal

    Woord dat is bedacht door Volkskrant-columnist Jean-Pierre Geelen. Het stond eind juli 2017 als kop boven zijn column over het besluit van de gemeente Amsterdam om voortaan ‘inclusieve taal’ te gebruiken, taal waarin geen onderscheid wordt gemaakt tussen mannen en vrouwen. Twee dagen later werd het woord overgenomen door Youp van ’t Hek. „Je mag in onze hoofdstad”, aldus Van ’t Hek in NRC Handelsblad, „alleen nog Regenboogtaal gebruiken. Dus ik begin dit najaar in de Amsterdamse Kleine Komedie mijn voorstelling niet meer met ‘Goedenavond dames en heren’, maar met een gekloft: ‘Hallo mensen!’”

  • Fidgetspinner

    Onder de jeugd was het dit jaar een rage: de fidgetspinner of handspinner. Het gaat om een vorm van plastic, hout of metaal met in het midden een kogellager. Die houd je vast tussen duim en wijsvinger terwijl je het speeltje laat draaien of spinnen. Volgens sommige onderzoeken kan de fidgetspinner, die hoogstwaarschijnlijk is uitgevonden door Scott McCoskery uit Seattle, stress voorkomen of bestrijden. Ook zou het spinnen helpen tegen concentratiestoornissen. Daarom zijn handspinners op veel scholen toegestaan.

  • Gafabelasting

    Gafabelasting is een vertaling van het Franse taxation des Gafa. Gafa is gevormd van de beginletters van vier internetmultinationals die een belangrijk deel van hun omzet uit Europa halen, maar hier nauwelijks of geen belasting betalen: Google, Apple, Facebook en Amazon. Onder meer de Franse minister van Financiën, Bruno Le Maire, wil hier een einde aan maken. Volgens Ton den Boon, de Nederlandse hoofdredacteur van de Dikke van Dale, gaat Gafabelasting waarschijnlijk een grote toekomst tegemoet en die mening deel ik. Dat komt doordat deze bevoordeling door onder meer de Nederlandse Belastingdienst zoveel verontwaardiging en irritatie wekt onder de ‘gewone’ belastingbetalers. In plaats van Gafabelasting spreekt men ook wel van egalisatiebelasting.

  • Appongeluk

    Ze komen steeds vaker voor: ongevallen die worden veroorzaakt doordat iemand in het verkeer met zijn of haar telefoon in de weer was. Bijvoorbeeld met WhatsApp, de berichtendienst waar dit woord naar verwijst. Appongeluk is door uitgeverij Van Dale uitgeroepen tot het ‘Van Dale Woord van het Jaar 2017’. Iedereen weet dat appen in het verkeer een slecht idee is, maar vrijwel iedereen maakt zich er weleens schuldig aan, want de homo mobilicus lijdt nu eenmaal aan contactverslaving, een neologisme uit 2001.

  • Cryptokoorts

    ‘AFM waarschuwt voor cryptokoorts’, kopte Het Financieele Dagblad in juni 2017. De AFM is de Autoriteit Financiële Markten en het woord cryptokoorts heeft betrekking op de koortsachtige handel in bitcoins, ook wel cryptomunten, cryptogeld of cryptovaluta genoemd. De spectaculaire prijsstijging van bitcoins leidt niet alleen tot gretigheid onder beleggers, maar ook tot allerlei nieuwe woorden, zoals bitcoinbubbel, bitcoingekte, bitcoinmanie, enzovoorts. Deze krant vermeldde het woord bitcoin voor het eerst in 2011, de Dikke van Dale nam het op in 2013.

  • Exposegroepen

    Er zijn mannen die intieme foto’s van hun vriendin in bijvoorbeeld de berichtendienst Telegram plaatsen zodra de liefde voorbij is. Vaak met naam en telefoonnummer. Dergelijke zogenoemde exposegroepen zijn momenteel vooral populair onder jonge Turkse en Marokkaanse Nederlanders. Hoewel de inzenders in de eerste plaats exposen dat zij geen knip voor de neus waard zijn, blijft de reputatieschade voorlopig beperkt tot de vrouwen.

  • Fipronilei

    Hoewel de Nederlandse en Belgische warenautoriteiten al in november 2016 wisten dat kippeneieren het insecticide fipronil konden bevatten, kwamen ze pas in augustus 2017 in actie, nadat een Belgisch pluimveebedrijf de publiciteit had gezocht. De publieke verontwaardiging daarover was groot, net als het aantal nieuwe samenstellingen met fipronil en eieren. Vooral fipronilei deed het goed, samen met onder meer gifeieren, eierencrisis en fipronilschandaal.

  • MeToo

    In veel Nederlandse huishoudens is tegenwoordig dit soort conversaties te horen. „Ik heb wel trek in een pizza.” Reactie: „MeToo.” Dan wel „Me2”, als de conversatie plaatsvindt via bijvoorbeeld WhatsApp. De zogenoemde MeToo-beweging kwam op gang nadat The New York Times in oktober 2017 had onthuld dat filmproducent Harvey Weinstein zich stelselmatig schuldig had gemaakt aan seksuele intimidatie en ongewenste intimiteiten. Vervolgens vroeg de Amerikaanse actrice Alyssa Milano op Twitter vrouwen om met de hashtag #MeToo hun ervaringen met seksueel grensoverschrijdend gedrag te delen. Wereldwijd werd deze hashtag al snel honderdduizenden keren gebruikt, vaak in het Engels, maar soms in de eigen taal, vandaar onder meer #YoTambién, #MoiAussi en #ikook.

  • Klimaatpauper

    Een klimaatpauper is iemand met een (relatief) laag inkomen die de energienota niet meer kan betalen als die sterk stijgt. Dit woord debuteerde in de Volkskrant, in april 2017, in een artikel van Gerard Reijn (‘Op naar een kaste van klimaatpaupers’). Overigens schreef Reijn: „Het idee dat de oplopende rekening voor het klimaatbeleid een kaste van klimaatpaupers zal scheppen die de energierekening niet meer kan betalen, is niet nieuw. In België werd er in eerder onderzoek al op gewezen.”

  • Netflixisering

    ‘Televisie voelt de pijn van netflixisering’, kopte Het Financieele Dagblad in 2015 in een artikel waarin werd opgemerkt dat televisie snel terrein aan het verliezen was aan videodiensten als Netflix. In 2017 kreeg netflixisering er een betekenis bij: het uiteenvallen van de maatschappij in kleine groepjes met eigen interesses die op deze manier elk in een bubbel terechtkomen waarin alleen specifieke informatie de groepsleden bereikt die aansluit bij hun interesses. In deze betekenis werd het woord gelanceerd door Paul Depla, PvdA-politicus en burgemeester van Breda. Volgens Depla was het enorme zetelverlies van zijn partij het gevolg van netflixisering.

  • Rolkoffertoerist

    Aan het begin van de 20ste eeuw werden de wasrollen van grammofoons in een zogenoemde rolkoffer bewaard, maar sinds het midden van de 20ste eeuw bedoelen we hiermee: koffer op wieltjes. Op straat maken dergelijke koffers een hard ratelend geluid, dat dankzij Airbnb inmiddels veel vaker te horen is dan vroeger. In april 2017 schreef Leonie Breebaart in het dagblad Trouw: „In Amsterdam, veruit de populairste Airbnb-bestemming van Nederland, klagen bewoners al jaren over de toevloed van rolkoffertoeristen.”

  • Rouwlust

    Betekenis: het verlangen van weduwen en weduwnaars naar aanraking en seks tijdens de rouw. In deze betekenis is het woord, dat ook dienstdoet als titel van een recent verschenen boek, bedacht door de rouwtherapeut Esther Cohen. „Het gaat niet over platte seks”, aldus Cohen in een interview, „maar om het gemis en verlangen. Na de dood van je man ben je al alleen; het taboe op seksuele verlangens vergroot de eenzaamheid.”

  • Twittertrol

    Steeds meer mensen baseren hun mening alleen op informatie die zij op internet vinden. Sommige informatie is echter afkomstig van zogenoemde trollen: personen die, al dan niet in dienst van een overheid, opzettelijk nepnieuws verspreiden om de publieke opinie te beïnvloeden. Afhankelijk van het medium waarop zij actief zijn worden deze trollen internettrollen, Facebooktrollen of Twittertrollen genoemd. In 2017 was er veel te doen over Russische trollen, hoewel de Russische ambassadeur in Nederland ontkende dat er een Russisch trollenleger bestaat. Overigens nam het Nederlands het woord trol al aan het begin van de 16de eeuw over uit het Oudnoors. Het betekent oorspronkelijk ‘monster’ of ‘demon’.

  • Zooikoorts

    Volgens de Vlaamse welzijnswetenschapper Hein Zegers lijden veel mensen aan wat hij zooikoorts noemt: de neiging om veel te veel spullen te hebben en veel te veel activiteiten te ondernemen. Hij schreef er een boek over, Zooikoorts geheten, met als ondertitel Van rommel en drukte naar rust en zin met de BASICS-therapie. Zegers deed onderzoek onder vijfhonderd mensen die hun leven vereenvoudigden, wat velen moeilijk afgaat. In een vraaggesprek zei hij: „Ik vergelijk het weleens met de ziekte boulimia. Daar lijden we bij zooikoorts aan. Niet wat eten betreft, maar wel wat betreft het doen van aankopen en het ‘ja’ zeggen tegen activiteiten.”

    • Ewoud Sanders