Filmmuziek zonder film

Column Sabeth Snijders

Regelmatig sturen muzikanten muziek in voor films die de film níet halen. Een lesje in nederigheid.

Muziek voor films componeren kan voor muzikanten een les in nederigheid zijn. Sufjan Stevens bracht begin december het nummer Tonya Harding uit, een ode aan de in ongenade gevallen Amerikaanse schaatsster. Stevens liet weten dat hij het nummer niet schreef naar aanleiding van de biopic I, Tonya, waarin Margot Robbie het vuilbekkende schaatswonder speelt, maar dat hij het nummer wel naar de filmmakers had gestuurd. „Ze zagen geen manier om het te gebruiken.” Doodzonde: de combinatie van Stevens’ fluisterstem en de ijsbaanmuziek die door het nummer waaiert, is prachtig en maakt intens melancholisch.

Stevens bevindt zich in illuster gezelschap als het gaat om liedjes die een soundtrack niet haalden. My Heart Belongs to Me van Barbara Streisand zou oorspronkelijk in A Star Is Born (1976) zitten, Pixies-nummer Bam Thwok (2004) werd gecomponeerd voor Shrek 2. En berucht is de alternatieve soundtrack die David Bowie zou hebben geschreven voor The Man Who Fell to Earth. Die was simpelweg niet af.

Bij een titelsong vinden producenten het belangrijk dat die bij de sfeer van de film past, de doelgroep aanspreekt en goed werkt in trailers. Misschien daarom dat de makers van I, Tonya – een film die vooral mikt op de lach – niets met Sufjan Stevens’ droefgeestige nummer konden? In een ideale situatie levert een nummer promotie op voor zowel de artiest als de film. „Meestal kom je er in overleg wel uit”, vertelt producent Frank Groenveld (Huisvrouwen bestaan niet). „Maar heel af en toe merk je dat de zoektocht naar een geschikt nummer niet het gewenste resultaat heeft.”

Ook voor wie filmmuziek schrijft die bedoeld is als achtergrond, is het een spel van geven en nemen, vertelt Erik de Jong (Spinvis). Soms veel geven, zoals Hollywoodcomponist Alex North die een score schreef voor 2001: A Space Odyssey die volledig ongebruikt bleef. Soms is het gewoon een beetje je ego inslikken, vertelt De Jong. Zo is bijna alle muziek die te horen is in de Vlaamse film Vele Hemels boven de Zevende van zijn hand. Maar een strijkkwartet dat hij bij een erotische scène had geschreven, haalde het niet. „Ik had het perfect op de handelingen en de sfeer geschreven, maar uiteindelijk staat er een stukje opera onder. Dat is de keuze van de regisseur.”

Behalve met de mening van de regisseur en de producent, moet er bij een filmscore rekening gehouden worden met de geluidseditor, vertelt De Jong: „En als je pech hebt is dat dezelfde persoon die omgevingsgeluiden opneemt. Die mensen zijn ook trots op hun werk en willen dat natuurlijk in de film.” Tijdens een lange strandscène in Man zkt vrouw waarvoor De Jong een stuk had geschreven klinken dus golven en zeemeeuwen. De Jong: „Als ik een zee zie, weet ik wel hoe die klinkt.”

Voor de muziekliefhebber zijn die lesjes in nederigheid trouwens een voordeel: Spinvis’ geschrapte erotische scène staat op Spotify, net als de rest van de soundtrack. En Radiohead zette een afgewezen James Bondsong op 25 december 2015 online, als kerscadeautje. En Sufjan Stevens’ nummer? Ach, dat kan ook wel zonder die film.