‘Eeuwige tweede’ Portugal is nu wereldtop

Metamorfose Het gaat Portugal in economisch, sportief en diplomatiek opzicht plots voor de wind.

Portugal was in 2017 vaker positief in het wereldnieuws. Op 13 mei won het land voor het eerst het Songfestival. Foto Sergey Dolshenko

Voor het eerst sinds jaren werd het woord „crisis” niet uitgesproken op de kerstavond van de familie Passos. „Net als vele anderen ben ik teruggekeerd uit het buitenland om in ons eigen Porto een toekomst op te bouwen. Hier zijn we toch het gelukkigst. Er wordt niet meer alleen over werk en geld gesproken. Het leven in Portugal ziet er weer rooskleurig uit. Wie had dat een paar jaar geleden kunnen bedenken?”, zegt José Passos (31) in restaurant Impar, dat hij dit voorjaar in het centrum van Porto opende.

Het verhaal van Passos staat symbool voor een nieuw positivisme dat zich in 2017 plotseling meester heeft gemaakt van een nieuwe generatie Portugezen. Een generatie die enkele jaren geleden nog haar blik noodgedwongen richtte op een leven elders. Tussen 2011 en 2014 vertrokken 485.000 van de tien miljoen Portugezen naar het buitenland, onder wie Passos. „Ik maakte deel uit van een vriendengroep van 32 personen, maar die viel uiteen. Twintig van ons emigreerden. Naar landen als Brazilië, Angola, Mozambique en de VS. Ik vond een baan als marketeer in Madrid.”

Veel sneller dan verwacht maakte Portugal een metamorfose door. Het winnen van het Europees kampioenschap voetbal was in de zomer van 2016 de eerste in een reeks van onverwachte, positieve gebeurtenissen. Dat het Zuid-Europese land, dat nog nooit een hoofdprijs pakte, uitgerekend in Parijs Frankrijk versloeg, gaf een enorme mentale opkikker. „De Fransen zagen de Portugezen van oudsher als hun schoonmakers. Als de fabrieksarbeiders uit het arme zuiden”, legt Passos uit. „Op het veld legden we hun nu het zwijgen op.”

Opleving

De ‘eeuwige tweede’ was opeens de beste van Europa. Daarop volgde een net zo onverwachte economische opleving. De socialistische regering van premier António Costa trok onder toeziend oog van de conservatieve president Marcelo Rebelo de Sousa het land tegen de verwachtingen in uit de malaise. Het zorgenkindje van de EU veranderde in een voorbeeldnatie. „Een politiek status-quo tussen een linkse regering en een centrum-rechtse president zorgde ervoor dat de economie op gang kwam zonder sociale conflicten”, legt Manuel Godinho uit, decaan van de Universiteit van Lissabon.

Lees ook het recente interview met de Portugese president Marcelo Rebelo de Sousa: ‘Tegen alle verwachtingen in groeit en bloeit Portugal weer’

De regering maakte daarbij handig gebruik van de zeer sterke groei van het toerisme. De sector is goed voor meer dan 10 procent van het bbp en creëerde volgens de Confederatie van Portugees Toerisme (CTP) in 2017 zo’n 53.000 arbeidsplaatsen. Portugal werd bij The World Travel Awards zelfs voor het eerst uitgeroepen tot World’s Leading Destination. „Portugal beschikt over een unieke combinatie van een goed klimaat, veilige omstandigheden, een prachtige kust en een enorme gastvrijheid”, zegt Francisco Calheiros, voorzitter van de CTP.

Portugal was in 2017 vaker wereldnieuws. Op 13 mei bracht de paus een bezoek aan het 100-jarige wonder van Fátima en een paar uur later won Salvador Sobral namens Portugal voor het eerst het Songfestival. Cristiano Ronaldo werd wederom gekozen tot beste voetballer van de wereld. Zware bosbranden, die in juni en oktober meer dan honderd doden eisten, legden een grauwsluier over het succesjaar 2017.

Internationaal respect

Ook in diplomatiek opzicht heeft Portugal de absolute wereldtop bereikt. Voormalige premier António Guterres is sinds dit jaar secretaris-generaal van de Verenigde Naties en begin deze maand werd Mário Centeno de opvolger van Jeroen Dijsselbloem als voorzitter van de Eurogroep. „Dat is uiteraard geen toeval”, stelt Godinho, die beide topbestuurders goed kent. „Portugal heeft de voorbij decennia international respect opgebouwd. De diplomaten zijn vaak in het buitenland opgeleid, spreken hun talen en weten om te gaan met lastige omstandigheden.”

In 2012 kreeg Portugal nog de ‘junk’-status. De benoeming van Centeno tot Eurogroep-voorzitter is deels een beloning voor de wijze waarop het land zich uit een diepe crisis heeft gewerkt. Lees ook: Zoete wraak voor minister uit ‘probleemland’ Portugal

Portugal wordt in de diplomatieke wereld gezien als ‘het Luxemburg van Zuid-Europa’. Een klein, vredelievend land dat niemand kwaad doet. Het pro-Europese Portugal presenteert zich in tijden van de Brexit, oprukkend populisme, toenemend terrorisme en separatisme in Catalonië als een evenwichtige natie waar de mensen zich direct op hun gemak voelen.

„Het leven is voor mij nu goed in Portugal”, zegt Passos. „Aan een vertrek denken mijn vrienden en ik niet meer. Laat de wereld maar naar Porto komen.”

    • Koen Greven