Film en TV in 2017: het jaar van ‘Wonder Woman’

De beste kunst van 2017 In de filmwereld vond in 2017 een aardverschuiving plaats: #MeToo. Wat waren de hoogtepunten van het jaar van de vrouw? De televisie- en filmrecensenten van NRC blikken terug.

Er was geen grotere aardverschuiving denkbaar. 2017 was het jaar waarin Hollywood z’n onschuld verloor. Megaproducent Harvey Weinstein en #MeToo werden een symbool voor de institutionele genderongelijkheid en het seksuele machtsmisbruik in de filmwereld. Daarmee werd 2017 ook het jaar waarin de filmwereld voor het eerst op grote schaal naar vrouwen luisterde. Niet alleen naar hun getuigenissen over intimiderend en grensoverschrijdend seksueel gedrag dat ze zich moesten laten aanleunen wilden ze überhaupt carrière kunnen maken. Maar ook naar de verhalen die ze als kunstenaars te vertellen hadden. En daar gaat het ook om.

De lijstjes: Film en Televisie

Als je naar de hoogtepunten van het afgelopen jaar kijkt, kun je alleen maar concluderen dat 2017 al lang het jaar van de vrouw in film was.

Het andere symbool voor die doorbraak was een positief rolmodel. En ze heette Wonder Woman. Niet alleen de eerste keer dat een vrouwelijke superheld met dezelfde complexiteit en gelaagdheid werd neergezet als haar mannelijke collega’s. Maar ook de eerste keer dat een vrouwelijke regisseur met een vergelijkbaar budget als haar mannelijke collega’s zo’n grote mainstream film kon maken (al was het lager dan vergelijkbare films en werd het scenario nog steeds door een man geschreven). Maar Wonder Woman draaide subtiel het genderperspectief van de filmgeschiedenis om door wie ze zelf is en niet door hoe ze zich door anderen laat definiëren. Met zwaard en avondjurk. Wat wil je nog meer? Nog voor #MeToo leidde dat al tot discussies over de geseksualiseerde manier waarop vrouwen doorgaans in films worden afgebeeld en tot object van verlangen gemaakt. Het was alsof Wonder Woman onze ogen opende. En dan werd het ook nog eens een van de best bezochte films van het jaar.

Gal Gadot als Wonder Woman in de gelijknamige film. Wonder Woman

En er waren nog andere vrouwen die de aandacht trokken. De Franse regisseur Agnès Varda (die met straatfotograaf JR het verrukkelijke Visages villages maakte) kreeg als eerste vrouwelijke regisseur een ere-Oscar. Coming-of-age-komedie Lady Bird, het regiedebuut van actrice Greta Gerwig, haalde de hoogste score aller tijden op recensieaggregaat Rotten Tomatoes. Er werd schande van gesproken dat Un beau soleil intérieur van Claire Denis niet in competitie in Cannes draaide; een film die met een hoofdrol voor Juliette Binoche een van de rijkste portretten van vrouwelijke seksualiteit boven de veertig liet zien. En dan kwam Kathryn Bigelow, de eerste (en enige) vrouw die ooit een Oscar voor Beste Regie mee naar huis nam, ook nog eens met het complexe Detroit: een film over racisme, die ook pijnlijk duidelijk maakte dat Hollywood nog niet zo ver is dat die film door een zwarte regisseur gemaakt kon worden.

Ook streaminggiganten als Netflix investeerden in vrouwelijke stemmen en maakten duidelijk dat het vrouwelijke perspectief geen niche is: Angelina Jolie leverde met het voor een Golden Globe genomineerde Cambodja-verhaal First they Killed my Father een bejubelde film af. Andrea Arnold (van wie American Honey dit jaar in de bioscopen draaide) scoorde hoge ogen met haar serie I Love Dick, en werd ingehuurd voor het tweede seizoen van Big Little Lies. Feit is dat al die producties al lang in de maak waren natuurlijk. Dus als de filmindustrie echt iets wil opsteken van 2017, dan is het dat. Vrouwen hun stem teruggeven. Naar ze luisteren. En het evenwicht herstellen. Want wereldwijd blijken diversere films het ook nog eens beter te doen aan de kassa. Dana Linssen

    Film

    Peter de Bruijn

    1. American Honey. Regie: Andrea Arnold. Unieke roadmovie over jonge verschoppelingen die van stad naar stad trekken om tijdschriftabonnementen te verkopen en alleen drugs, muziek en elkaar hebben als houvast. Regisseur Andrea Arnold legt bijna terloops de uitzichtloze armoede aan de onderkant van de Amerikaanse samenleving bloot , die zelden in beeld komt. Trumps opkomst was voor haar geen verrassing. Lees de recensie: Dansend door een troosteloze wereld

    2. 20th Century Women. Regie: Mike Mills. Regisseur Mike Mills verwerkte jeugdherinneringen in een betoverende film over een onorthodoxe, alleenstaande moeder (Annette Benning) en haar puberzoon Jamie (Lucas Jade Zumann) eind jaren zeventig. Het belangrijkste van een goede film, en ook het lastigst te definiëren, is sfeer; Twentieth Century Women heeft sfeer in overvloed. Lees de recensie: De opvoeding van een feministische man

    3. Raw. Regie: Julia Ducourneau.

    4. Get Out. Regie: Jordan Peele.

    5. Loveless. Regie: Andre Zvjagintsev.

    Coen van Zwol

    1. On Body and Soul. Regie: Ildikó Enyedi. Een eenzame directeur van een slachthuis en een autistische vleesinspectrice hebben ‘s nachts samen dezelfde droom over herten in een winterbos. Noem het een magisch-realistische romkom of een sociaal-realistisch sprookje, maar dit Hongaarse liefdesdrama betovert, ontroert en is ook nog eens grappig. Lees de recensie: ‘On Body and Soul’ beroert hart én hoofd

    2. mother! Regie: Darren Aronofsky. Geen film was zo gehaat én zo geliefd dit jaar: een verdienste. In Darren Aronofsky hectische parabel over mens, god en patriarchie woont de mensheid de schepping letterlijk uit. Een apocalyptische symfonie. Lees de recensie: Achtbaanrit ‘mother!’ is een bizarre film, zelfs voor Darren Aronofsky

    3. Raw. Regie: Julia Ducourneau.

    4. Loveless. Regie: Andrej Zvjagintsev.

    5. Get Out. Regie: Jordan Peele.

    Sabeth Snijders

    1. Get Out. Regie: Jordan Peele. Bij het zien van een politiewagen als kijker alleen kunnen denken ‘Nee! Niet nu.’ De kracht van Jordan Peele’s Get Out is dat hij voor iedereen – ongeacht geslacht of huidskleur – invoelbaar maakt hoe het voelt om zwart te zijn in een witte wereld. Zonder clichés, maar met hilarische, herkenbare en echt enge momenten. De perfect getimede horrorkomedie. Lees de recensie: Horror-hit ‘Get Out’ is echt eng en echt grappig

    2. A Monster Calls. Regie: J.A. Bayona. Opmerkelijk genuanceerd brengt Bayona de gevoelens van een twaalfjarige bij het verlies van zijn moeder in beeld. Prachtig vormgegeven fantasieën bevatten een fascinerende combinatie van sprookjesachtigheid en rauwe woede. Lees de recensie: Liefdevol en onheilspellend tegelijkertijd

    3. American Honey. Regie: Andrea Arnold.

    4. Moonlight. Regie: Barry Jenkins.

    5. On Body & Soul. Regie: Ildikó Enyedi.

    André Waardenburg

    1. Get Out (Jordan Peele) / Moonlight (Barry Jenkins) Met twee meesterwerken op rij was het een uitstekend jaar voor de zwarte cinema. Get Out is relevant (#blacklivesmatter), grappig én eng, Moonlight beurtelings rauw en poëtisch. Beide geven een veelstemmig beeld hoe het is om zwart te zijn in Amerika (en de wereld). Lees de recensie van ‘Moonlight’: Bij maanlicht lijken zwarte jongens blauw

    2. On Body and Soul. Regie: Ildikó Enyedi. Een film waarin alles klopt en alles elkaar versterkt: scenario, camerawerk, muziek maar vooral het acteerwerk.

    3. 20th Century Women. Regie: Mike Mills.

    4. War for the Planet of the Apes. Regie: Matt Reeves.

    5. Personal Shopper. Regie: Olivier Assayas.

    Dana Linssen

    1. Wonder Woman. Regie: Patty Jenkins. De filmwereld had Wonder Woman nodig in 2017, niet de Wonder Woman uit de Justice League die er helaas weer ter meerdere glorie van de mannelijke superhelden was, en door de camera onder haar rokje werd gekeken, maar die van Patty Jenkins die autonoom is en haar zwaard in haar avondjurk draagt. Lees de recensie: Zelfs als ze halfnaakt rondrent is ze een feministisch icoon

    2. Fever Room (Apichatpong Weerasethakul / Carne y arena (Alejandro González Iñárritu). Hou de (inter)nationale kalender in de gaten voor deze beste voorbeelden van wat het filmische buiten de bioscoopzalen te bieden heeft, want hun speelduur is nog niet voorbij: een lichtprojectie die van de toeschouwer een filmscherm maakt, en je meeneemt tot in het universum en Plato’s grot; en een immersieve virtual reality-installatie waarin je speler (maar geen gamer) wordt in een verhaal over illegale grensoverschrijdingen tussen Mexico en de Verenigde Staten. Lees het interview met Apichatpong Weerasethakul: Ontmoeting van oog en wereld

    3. Visages villages. Regie: Agnès Varda & JR.

    4. I Am Not Your Negro. Regie: Raoul Peck.

    5. Good Time. Regie: Josh & Bennie Safdie.

    Terug

    Televisie

    Arjen Fortuin

    1. De Boterhamshow (NTR). „Als je zo begint, dan ben ik ook een pop”, aldus presentator Opper de Pop in De Boterhamshow. Het briljant-absurdistische poppenprogramma maakt duidelijk dat je nooit te vroeg kunt zijn met het in de war brengen van kinderen. Of volwassenen. Vijftien minuten Boterhamshow en u kunt er de rest van de 24 uur weer tegen. Lees de recensie: Van de Boterhamshow krijg je na vier keer nog de slappe lach

    2. Tegenlicht (VPRO). Achtergrondprogramma dat alle Nederlandse concurrenten in de schaduw zet, met liefde voor dwarse denkers en een sterke antenne voor de actualiteit van de naaste toekomst.Lees de Zap over de YouTube uitzending van Tegenlicht

    3. Zondag met Lubach (VPRO).

    4. De verdediging (BNNVARA).

    5. First dates (BNNVARA).

    Hans Beerekamp

    1. Schuldig. Alom bekroonde (Nipkowschijf, Tegel) documentaireserie van Sarah Sijlbing en Ester Gould belicht schuldenproblematiek in Amsterdam-Noord van alle kanten. Nieuw soort documentaire in speelfilmjargon zet een maatschappelijk probleem op de kaart en weet door aantrekkelijke vormgeving ook een breed publiek te boeien. Lees de recensie: Schuldig toont de ware geest van Kerstmis

    Terug te zien op NPO Gemist. Follow-up in audiovorm: Schuldig De Podcast.

    2. Big Little Lies. Dramaserie van minimaal speelfilmkwaliteit volgt wederwaardigheden van moeders en hun schoolgaande kinderen in Monterey, het Bloemendaal van Silicon Valley. Gooische Vrouwen meets #MeToo, met Reese Witherspoon en Nicole Kidman. Lees de recensie: Een muur van seksisme

    3. Zondag met Lubach.

    4. De ondergang van de Van Imhoff.

    5. Hollands hoop.

    André Waardenburg

    1. The Handmaid’s Tale (show runner: Bruce Miller). Deze tv-serie naar het gelijknamige boek van Margaret Atwood is een klap in je gezicht. Sciencefiction die dichter bij is dan we zouden willen, als we niet oppassen. Uiterst verzorgd gemaakt, van de subtiele acteerprestaties tot het prachtige camerawerk. Lees de recensie: Angstaanjagende kritiek op rechts religieus Amerika

    2. Big Little Lies (show runner: David E. Kelley). In dit spannende moordmysterie mogen alle actrices schitteren, en het gaat ook nog ergens over.

    3. The Deuce (show runners: David Simon en George Pelecanos).

    4. The Crown, seizoen 2 (show runner: Peter Morgan).

    5. Fargo, seizoen 3 (show runner: Noah Hawley) en Better Call Saul, seizoen 4 (show runner: Vince Gilligan).

    Wilfred Takken

    1. Twin Peaks – The Return (Videoland). De surrealistische thriller over boze geesten, die in 1990 begon met de moord op een meisje in een noordelijk bosstadje, keert terug als een grootse, vreemde collage van werelden, genres, verhalen. Alleen al op aflevering 8, een genesis van het kwaad, kunnen generaties tv-vorsers hun tanden stukbijten. Lees de recensie: Finale Twin Peaks laat kijker verbijsterd achter

    2. This is Us (Fox) Warm, menselijk en verrassend gestructureerd familiedrama over een drieling en hun ouders. Dertigersproblemen, maar ook overgewicht, adoptie en de walging van een sitcomster. Lees de recensie: De netwerkshow die Amerika liet huilen

    3. The People v. O. J. Simpson (Netflix)

    4. The Good Place (Netflix)

    5. The Crown 2 (Netflix)

    Thijs Schrik

    1. Twin Peaks: The Return (Videoland / Showtime). Meesterwerk. Er zijn mensen die denken dat David Lynch niks geeft om plot en structuur. Dat is niet helemaal waar, hij volgt alleen de regels niet. Soms leek hij de kijker te pesten: wil je weten hoe het 25 jaar later gaat met die geliefde personages? Prima. Maar eerst een scène waarin ik vijf minuten lang inzoom op een atoomexplosie.

    2. The Handmaid’s Tale, seizoen 1 (Videoland / Hulu). Een dystopische serie over onderdrukte vrouwen en machtsmisbruik, vol met mooie shots en geweldig acteerwerk. Past perfect in de tijdsgeest. Extra punten voor de soundtrack.

    3. Master of None, seizoen 2 (Netflix).

    4. BoJack Horseman seizoen 4 (Netflix).

    5. The Good Place, seizoen 1 / 2 (Netflix / NBC).

Terug

Benieuwd hoe deze lijstjes tot stand komen? Luister dan onze eindejaarspodcast: