Zijlstra is bang dat EU uiteenvalt

Interview

Sommige lidstaten in Oost-Europa tasten fundamenten van de samenwerking aan, zegt minister van Buitenlandse Zaken Halbe Zijlstra.

De Europese Unie dreigt uit elkaar te vallen door de ondemocratische ontwikkelingen in een aantal Oost-Europese lidstaten zoals Polen en Hongarije. Deze vrees uit minister Zijlstra (Buitenlandse Zaken, VVD) in een interview met NRC.

De ongewoon harde opmerkingen van de nieuwe Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken zijn een illustratie van de toenemende spanning tussen de ‘oude’ EU-landen in het westen van de Unie en de ‘nieuwkomers’ uit het oosten. „Als je toelaat dat landen zich niet aan de basisregels van de EU houden, kan dat maar op één manier eindigen: de EU valt uit elkaar”, aldus Zijlstra. Volgens hem tast het gedrag van de betrokken EU-lidstaten in Oost-Europa „de fundamenten van de samenwerking” aan.

Lees ook: Halbe Zijlstra is bang dat Europese Unie uiteenvalt

In een negatieve spiraal

Vorige week besloot de Europese Commissie een zware procedure te beginnen tegen Polen, waar de regering met omstreden wetgeving in toenemende mate de rechtsstaat aantast. Het gaat hierbij onder andere om directe politieke beïnvloeding op de samenstelling van de rechterlijke macht. Hongarije heeft al laten weten eventuele sancties van de Europese Unie tegen Polen te zullen vetoën. Minister Zijlstra laat doorschemeren dat Nederland in dat geval zal pleiten voor het stopzetten van de miljardensubsidies van de EU aan Polen en Hongarije. Hij heeft het over „hele giftige discussies”.

In het vraaggesprek toont Zijlstra, die komend jaar regelmatig in New York bij de Verenigde Naties zal zijn in verband met het Nederlandse lidmaatschap van de Veiligheidsraad, zich uitermate somber over de ontwikkelingen in de wereld. „Het gaat heel goed met Nederland, maar heel slecht met de wereld.” Volgens hem zitten organisaties als de EU en de VN „in een negatieve spiraal”. Zijlstra trekt zelfs parallellen met de periode kort voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog: „Als je het huidige tijdsgewricht spiegelt met een eeuw geleden, zie je wel dat er een zorgwekkend aantal overeenkomsten is.”

Isolationistische VS

Grote zorgen maakt de minister van Buitenlandse Zaken zich over de Verenigde Staten die onder leiding van president Donald Trump na het einde van de Tweede Wereldoorlog „nog nooit zo isolationistisch” zijn geweest. Zijlstra: „Daardoor vallen er gaten, die worden opgevuld door landen als Rusland, Iran en Saoedi-Arabië. Uiteindelijk ondergraaft dat de Amerikaanse positie in de wereld. Dat is een probleem voor ons als bondgenoot.”

De minister heeft goed nieuws voor zijn eigen ambtenaren op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag. Sinds zij deze zomer naar een ander kantoorgebouw in Den Haag zijn verhuisd, klagen zij over een gebrek aan werkplekken. Hij heeft het in de ministerraad aan de orde gesteld en er wordt volgens de bewindsman aan gewerkt. „Onze werknemers moeten fatsoenlijk hun werk kunnen doen”, zegt hij.

Problemen heeft hij ook met de ingang voor speciale gasten in het nieuwe departement. „Je moet voor de grap eens via de vip-ingang het ministerie binnenkomen. De helft van de tijd ruikt het daar naar riool. En vervolgens moet je in een lift waarvan de bedrading uit het plafond hangt.”

    • Thijs Niemantsverdriet
    • Mark Kranenburg