Wereldwijd worden minder meisjes moeder

Positief in 2017 Wereldwijd, op elk continent en slechts een paar landen uitgezonderd, daalt het aantal tienerzwangerschappen. Dat is goed nieuws. Voor de meisjes zelf, maar ook voor hun samenlevingen.

De Uruguayaanse fotograaf Christian Rodríguez, zelf zoon van een alleenstaande tienermoeder, portretteerde in zijn serie Teen Mom (2015) jonge moeders in verscheidene Latijns-Amerikaanse landen. Dit is Taiana (16) uit Rio de Janeiro, Brazilië, met haar eenjarige kind. Foto Christian Rodríguez

Toen ‘Paola’ van school ging was ze tien. De Salvadoraanse kon minder goed rekenen, lezen en schrijven dan haar klasgenoten. „Omdat ik de slechtste van allemaal was, voelde ik me onzeker. Leren was niks voor mij, dacht ik. Ik ging in het huishouden helpen.”

Een paar jaar later, op haar veertiende, was ze moeder. Een vriendin uit de buurt had haar thuis uitgenodigd en liet haar alleen met een broer van achttien. Die zette een pornofilm op en dwong Paola dingen te doen die ze niet wilde. De eerste keer in haar leven dat ze seks had, raakte ze meteen zwanger – allemaal tegen haar zin. „Ik wilde niet zo vroeg al een baby.”

De nu achttienjarige Paola vertelde haar relaas dit jaar aan medewerkers van UNFPA, het Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties. In een rapport tekenden zij de levensloop op van veertien adolescente moeders, met gefingeerde namen. Het zijn aaneenschakelingen van armoede, verwaarlozing, seksueel geweld en vroegtijdige schooluitval. De bijna altijd ongeplande zwangerschappen zijn zowel oorzaak als gevolg van die problemen.

Micaela (15) uit Montevideo, Uruguay, en haar pasgeboren zoon Franco.Foto Christian Rodríguez

Ze had die dag kunnen sterven

Hoe triest de verhalen ook lezen, het goede nieuws is dat dit lot steeds minder tienermeisjes treft. Wereldwijd, op elk continent en slechts een paar landen uitgezonderd, worden minder meiden moeder. De daling is relatief het grootst in rijke landen, in steden en in de hogere inkomensklassen. In veel ontwikkelingslanden, op het platteland en in armere klassen valt nog een wereld te winnen. Maar ook daar is de trend onmiskenbaar: het aantal tienerzwangerschappen daalt.

Dit is allereerst goed nieuws voor meisjes zelf: een zwangerschap haalt hun leven overhoop. Maar ook voor hun samenlevingen.

Hierboven Gloria (13) uit de zuidelijke Mexicaanse deelstaat Oaxaca met haar tien maanden oude zoon. Foto Christian Rodríguez

Ten eerste kan het voor jonge meiden levensgevaarlijk zijn een baby te dragen. Hun onvolgroeide lichaam is er niet klaar voor. Moeder en kind hebben grotere kans te overlijden, zeker in landen met slechte toegang tot kraamzorg.

Zo verloor ‘Evelyn’ bijna het leven nadat ze op haar dertiende zwanger raakte, vertelt ze in het UNFPA-rapport uit El Salvador. Per toeval herkende een hulpverlener de zwangerschapsdiabetes, hoge bloeddruk en andere complicaties en bracht haar naar een arts. Het vruchtwater bleek ze al te hebben verloren. Met acht maanden werd het kind gehaald.

Het moederschap leidt ook vaak tot schooluitval of leervertraging. Het verkleint de kans op beter betaald, vast werk. Het vergroot de kans op huiselijk geweld. Bijvoorbeeld doordat meisjes om de familie-eer te ‘redden’ worden gedwongen te trouwen met de vader van het kind, niet zelden hun verkrachter.

Minder tienerzwangerschappen scheelt ook geld. Jonge moeders zitten vaak in een vicieuze cirkel van armoede. Ze jagen de overheid op medische en sociale kosten. Ze kunnen vaker geen (wit) werk vinden en dragen daarom ook minder belastingen af.

Mobieltjes

Er zijn verschillende verklaringen voor de daling. Gezondheidsexperts in onder meer het Verenigd Koninkrijk en Nieuw-Zeeland suggereerden zelfs een verband met mobiele telefoons en sociale media. Het idee is dat de jeugd zo veel op schermpjes kijkt, dat ze er minder aan toekomt om met seks te experimenteren. Empirisch bewijs is hier niet voor.

Een onderzoek onder 555 latino-pubers in de VS vond wel een significant verband tussen het aantal sms’jes dat de jongeren verstuurden en seks. Hoe meer berichtjes, hoe meer seks. Maar het onderzoek leerde ook dat dit verband niet bestaat bij jongeren die genoeg aandacht krijgen van hun ouders. Opvoeding doet er zo bezien meer toe dan Instagram of Facebook.

Een overzichtsstudie vond in 2016 dat de combinatie voorlichting en voorbehoedmiddelen leidt tot minder tienerzwangerschappen. Deze Cochrane-review was echter vooral gebaseerd op onderzoeken in ontwikkelde landen.

Dit terwijl 95 procent van de geboortes uit adolescente moeders plaats heeft in ontwikkelingslanden. Daar is vaak weinig seksuele voorlichting en zijn condooms of de pil duur of lastig te krijgen. Dat geldt al helemaal voor de morning-afterpil of abortus. In Nederland, het land met het laagste aantal tienerzwangerschappen van Europa, kiest driekwart van de zwangere tieners voor een abortus. Maar in bijvoorbeeld Latijns-Amerika is dat vaak niet legaal mogelijk.

Hoe streng de wetten kunnen zijn, illustreert El Salvador. Abortus is er altijd verboden, ook na verkrachting of als moeder of kind in levensgevaar is. Vrouwen kunnen tot dertig jaar cel krijgen.

Dit jaar stond Evelyn Beatriz Hernández Cruz (19) terecht. De scholiere beviel in 2016 op het toilet van een doodgeboren kind. Volgens justitie was ze schuldig aan moord, omdat ze niet tijdig prenatale zorg had gezocht. Het meisje verklaarde helemaal niet te hebben geweten dat ze een kind droeg, dat het product was van gedwongen seks. De rechter veroordeelde haar evenwel tot dertig jaar cel.

Gloria (13) uit de zuidelijke Mexicaanse deelstaat Oaxaca met haar tien maanden oude zoon.Foto Christian Rodríguez

Onderwijs maakt weerbaarder

Meisjes zijn het best te beschermen door ze op school te houden. Onderwijs is goed voor hun zelfvertrouwen en maakt ze weerbaarder. Meerdere landen lanceerden hiertoe programma’s met ‘conditional cash transfers’ (CCT’s). Ouders krijgen contant geld onder de voorwaarde dat ze hun kinderen naar school sturen, vaccineren of medische controles laten ondergaan. In bijvoorbeeld Peru en Colombia werkt dat aantoonbaar.

Hoe langer meisjes op school zitten, hoe later ze zwanger worden. Dat maakt hen ook tot betere moeders. ‘Kimberlly’ (18) uit El Salvador vertelt over haar jongste kind, een meisje dat wél gepland kwam. „Bij mijn eerste twee zonen voelde het niet alsof ze van mij waren. Ik lette wel op ze, al voelde ik geen liefde. Van mijn meisje houd ik nu meer dan van hun beiden, ik houd heel erg van haar.”