Minder gas, maar bewoners geen stap verder

Groningse gasbevingen Met de klap bij Huizinge begon vijf jaar geleden in Groningen een nieuw tijdperk. Hoe is de situatie nu, in het bevingsgebied?

Protestborden bij het hoofdkantoor van de NAM.

Groningen vierde dit jaar een twijfelachtig jubileum: vijf jaar geleden, op 16 augustus 2012, maakte de provincie op grote schaal kennis met de bevingen die ontstaan als gevolg van de gaswinning. Bij Huizinge trilde de grond met een ongekende kracht van 3,6 op de schaal van Richter – waarmee in het gebied een nieuw tijdperk begon.

Voor gedupeerde bewoners betekende dat leven met een groot aantal onzekerheden. Vooral een trage schadeafhandeling met een grote rol voor de gaswinner zelf, de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), zorgde voor frustratie, net als onduidelijkheid over de veiligheid in eigen huis. Bovendien moest de rechter er twee keer aan te pas komen om de Staat minder gas te laten winnen, wat het vertrouwen in de overheid tot een dieptepunt deed dalen.

Wat is de situatie in Groningen aan het einde van het vijfde jaar? Een tussenstand in drie delen.

1 Schadeafhandeling

Het vertrek van de NAM – een joint venture van Shell en ExxonMobil – uit de schadeafhandeling leek op 31 maart een doorbraak. Nationaal Coördinator Groningen Hans Alders beloofde om binnen drie maanden een nieuw protocol te ontwerpen, waarin het aansprakelijke bedrijf zelf geen schades meer beoordeelt.

Nog altijd is die belofte niet ingelost. De partijen zijn het niet eens. Ja, de NAM komt op afstand, daar bereikten belangenorganisaties als de Groninger Bodembeweging en het Groninger Gasberaad overeenstemming over met het ministerie van Economische Zaken. Maar de precieze uitwerking laat na 9 maanden nog altijd op zich wachten. De spannendste vraag is of de Staat garant zal gaan staan voor een schadefonds. Dat wordt vurig gewenst in de regio.

Intussen maakte het Centrum Veilig Wonen, waaraan gaswinner NAM de schadeafhandeling heeft uitbesteed, dit jaar 2,4 miljoen euro winst en ligt de afhandeling van zo’n 4.000 schadedossiers stil. Voormalig vice-president van de Groningse rechtbank Jenne van der Vinne, tevens hoofd van de schade-arbiters, vroeg de minister hierover deze maand in een brief om opheldering.

2 Winningsniveau

De gaswinning is sinds 2012 meer dan gehalveerd – van 47 miljard kuub per jaar naar 21,6. Net als in 2015 moest de Raad van State ook afgelopen jaar over het winningsniveau oordelen. Half november vernietigde de hoogste bestuursrechter het laatste gasbesluit van voormalig minister Henk Kamp.

De veiligheid van de Groningers werd niet genoeg meegewogen, aldus de Raad van State. Bovendien moest de minister beter beargumenteren waarom hij leveringszekerheid zo’n cruciale rol liet spelen. Minister Wiebes (Economische Zaken, VVD) moet komend jaar met een beter beargumenteerd plan komen. De NAM mag nu 21,6 miljard kuub Gronings gas winnen.

De uitspraak was een zoveelste gerechtelijke overwinning voor Groningers. Zo won op diezelfde dag ook gedupeerde Hiltje Zwarberg van de NAM: het bedrijf moet de schade aan zijn huis in Termunterzijl vergoeden. Voor het vierde achtereenvolgende jaar vierde Zwarberg Kerstmis buitenshuis.

Parallel aan het dichter draaien van de gaskraan is het aantal zwaardere gasbevingen de laatste twee jaar afgenomen. Het aantal bevingen met een zeer lage intensiteit nam juist toe, aldus het KNMI.

3 Versterking

De versterkingsopgave, die ervoor moet zorgen dat Groningers bij een eventuele ‘grote klap’ levend hun huis verlaten, lijkt het grootste hoofdpijndossier te worden. De komende jaren gaat het bevingsgebied onder leiding van nationaal coördinator Alders compleet op de schop, waarbij bijna elk huis bouwkundig versterkt moet worden. Veel bewoners moeten tijdelijk verkassen naar speciaal gebouwde ‘wisselwoningen’. Sommige straten gaan volledig tegen de vlakte om herbouwd te worden.

De omvang van de versterkingsoperatie begint nu pas tot iedereen door te dringen. Het lukt Alders nog altijd niet tempo te maken: er zouden dit jaar 5.000 van de 22.000 huizen in het gebied grondig geïnspecteerd worden, hij bleef steken op 3.700.

De Groninger Bodembeweging en het Gasberaad pleiten voor een pas op de plaats. Ook omdat de norm voor wat bevingsbestendig bouwen is door onderzoek nog verandert, bestaat de kans dat te veel huizen versterkt zullen worden. Gaswinner NAM, die de versterking grotendeels financiert, berekende dat het om 2.800 te versterken huizen gaat.

Ondanks de bezwaren besloot nationaal coördinator Alders zijn eigen versterkingsplan door te zetten. Hij kreeg daarbij steun van de lokale overheden. In tegenstelling tot de belangenclubs zien zij nog langer wachten niet als optie – een scheurtje in het Groningse front.