Zuurstokkreeften, toveramoebes en negen andere dieren die in 2017 zijn ontdekt

Biologie

Ieder jaar beschrijven biologen duizenden nieuwe soorten. Dit zijn de elf opvallendste nieuwe dieren van 2017.

Hyalinobatrachium yaku sp. n. Foto L. A. Coloma

Wie: Hyalinobatrachium yaku
Wat: Kikker met doorkijkbuik
Waar: Ecuador

De buik en borst van dit kikkertje zijn zo transparant dat je zijn hartje kunt zien kloppen. Het is een glaskikker, een groep van Amerikaanse kikkers met doorzichtige onderzijdes. Biologen ontdekten de nieuwe kikkersoort op 300 meter hoogte in het Amazonewoud van Ecuador. Daarvoor moesten ze goed luisteren: de mannetjes maken piepgeluidjes vanaf de onderzijde van bladeren, waar ze eierpakketjes beschermen.

Geckolepis megalepis
Foto F. Glaw
Geckolepis megalepis
Foto F. Glaw
Geckolepis megalepis
Foto’s F. Glaw

Wie: Geckolepis megalepis
Wat: Gekko met scheurschubben
Waar: Madagascar

Dreigt er gevaar? Dan laat deze gekko al zijn schubben los. Het blootroze hagedisje kan ontsnappen en het roofdier blijft met een mond vol schubben achter. Deze tactiek is uniek voor gekko’s van het geslacht Geckolepis. Dit jaar beschreven biologen een nieuw soort: Geckolepis megalepis. Deze gekko heeft de grootste schubben van alle bekende gekko’s. Gelukkig is schubverlies nooit permanent. In een paar weken groeien ze weer terug.

Glaucomys oregonensis. Foto Nick Kerhoulas

Wie: Glaucomys oregonensis
Wat: Vliegende eekhoorn
Waar: Verenigde Staten

Niet één, maar twee soorten vliegende eekhoorn leven aan de westkust van de Verenigde Staten. Vliegende eekhoorns zijn eekhoorns met grote huidflappen waarmee ze tussen takken zweven. Het was biologen al opgevallen dat de vliegende eekhoorns dichter bij de kust kleiner en donkerder waren dan dieren uit het binnenland. Dit jaar concludeerden onderzoekers dat de genetische en anatomisch verschillen groot genoeg zijn om te spreken van een aparte soort.

Kani maranjandu. Foto Biju Kumar/Wikimedia by CC

Wie: Kani maranjandu
Wat: Een krab die in bomen leeft
Waar: India

Wat heeft een zoetwaterkrab te zoeken in de bomen? Nou, wormen en zaden om te eten en met regenwater gevulde holtes om in te rusten bijvoorbeeld. Met hun lange, ranke poten zijn deze paarszwarte krabben uitstekende klimmers. De Indiase biologen die de krab dit jaar hebben beschreven hebben het dier Kani maranjandu gedoopt. Kani is de naam van de stam die de onderzoekers geholpen heeft de krabben te vinden, maranjandu is de Kani-naam voor boomkrabben. De Kani jagen op de krabben door te letten op waterbubbeltjes in boomholtes die met water gevuld zijn.

Twee exemplaren van Arcella gandalfi. Foto Jordana C. Féres & Alfredo L. Porfírio Sousa

Wie: Arcella gandalfi
Wat: Een amoebe in de vorm van Gandalfs hoed
Waar: Brazilië

Net de hoed van tovenaar Gandalf uit Lord of the Rings, dachten microbiologen toen ze het schild van deze amoebe zagen. De soortnaam was snel gevonden: Arcella gandalfi. Met een lengte van 70 tot 80 micrometer (duizendste millimeter) is het schild niet geschikt als tovenaarsbedekking. Ook is de kleur niet grijs, zoals de tovenaarshoed uit de boeken en film, maar ‘lichtbruin tot bruin’. De ontdekkers van de Gandalf-amoebe denken dat het schild beschermt tegen uitdroging. Schilden van andere amoeben uit dit geslacht lijken op strohoeden die in Zuidoost-Azië gedragen worden.

Pylopaguropsis mollymullerae sp. n. Foto Rafael Lemaitre & Ellen Muller

Wie: Pylopaguropsis mollymullerae
Wat: Een heremietkreeftje met zuurstokstrepen
Waar: Bonaire (Nederland)
Ook in Nederland worden nog nieuwe soorten ontdekt: dit vrolijke heremietkreeftje werd begin dit jaar beschreven. Een duikfotograaf fotografeerde dit dier in de koraalriffen van Bonaire, sinds 2010 een bijzondere gemeente van Nederland. Naast de rode strepen heeft de kreeft nog een opvallend kenmerk: een schaar in de vorm van een ijslepel. Over zijn leefwijze is nog weinig bekend, maar het kreeftje lijkt zich graag op te houden in holen van andere dieren, zoals kreeften en murenes.

Pongo tapanuliensis. Foto Andrew Walmsley

Wie: Pongo tapanuliensis
Wat: Een orang-oetan
Waar: Sumatra

Het was de grote verrassing van 2017: een nieuwe mensaap. Genetici en biologen kwamen tot de conclusie dat een vreemde populatie orang-oetans op Sumatra zo sterk afwijkt in hun gedrag, genen en uiterlijk dat je moet spreken van een aparte soort. Ze hebben de aap ‘Tapanuli-orang-oetan’ gedoopt, naar de drie Tapanuli-districten waar de apen voorkomen. Het is de derde orang-oetansoort, naast de Sumatraanse en Borneose orang-oetan. De orang-oetan uit Tapanuli geldt meteen als meest bedreigde mensaap ter wereld. Er leven naar schatting nog minder dan 800 in het wild.

Pariphiculus stellatus. Foto Dr. Peter K. L. Ng

Wie: Pariphiculus stellatu
Wat: Een krab met pokken
Waar: Taiwan

Lijken de uitgroeisels op het schild van deze krab op wratten of sterren? De ontdekkers van de krab dachten het laatste, en gaven het dier de soortaanduiding stellatus (‘met sterren bezaaid’) Bij jonge krabben zijn de uitgroeisels nog scherp en puntig. Maar hoe ouder de krabben, hoe meer die punten afstompen. De krab leeft in diepere wateren, op steile kliffen, en wordt dus zelden door vissers gevangen.

Cyclopes didactylus. Foto Quinten Questel/Wikimedia by CC

Wie: Cyclopes sp.
Wat: Pluizige mierenetertjes
Waar: Zuid-Amerika

Soms worden nieuwe soorten niet in de wilde natuur gevonden, maar in museumcollecties. Dit jaar kwamen Braziliaanse biologen tot de conclusie dat dwergmierenetertjes die tot de soort Cyclopes didactylus gerekend werden eigenlijk onder te verdelen zijn in maar liefst vier verschillende soorten. Dwergmiereneters zijn de kleinste miereneters. Het zijn boomklimmende insecteneters zijn ‘s nachts actief zijn.

Voor- en zijaanzicht van Neopalpa donaldtrumpi. Foto Dr. Vazrick Nazari

Wie: Neopalpa donaldtrumpi
Wat: Mot met wild kapsel
Waar: Verenigde Staten

Welke naam geef je een mot met een wilde blonde schubbendos? Neopalpa donaldtrumpi natuurlijk. Deze mot werd begin dit jaar beschreven, vlak voor de inauguratie van Donald Trump. Het is de eerste soort die naar Donald Trump is vernoemd. Andere Amerikaanse presidenten zijn al vaker geëerd met een vernoeming. Obama heeft onder andere een vis, vogel en valdeurspin die zijn naam dragen.

Euderus set. Foto Ryan Ridenbaugh & Miles Zhang

Wie: Euderus set
Wat: Parasitaire wesp
Waar: Verenigde Staten

Dubbele intrige in het insectenrijk: een parasitaire galwesp die haar eieren legt in eikenbomen, blijkt zélf slachtoffer van een parasiet. Een dit jaar beschreven wesp legt haar eitjes stiekem naast die van de andere wesp. Deze wespen vreten zich naar buiten door de ándere wesp als die zich door de boom heen heeft geknaagd. Biologen doopten de wesp Euderus set, naar de Egyptische god Seth die zijn broer Osiris vermoordde.

    • Lucas Brouwers