Louvre Abu Dhabi wil meer bieden dan gewoon mooie kunst

Te zien is er genoeg in het net geopende Louvre Abu Dhabi. Maar hoe leg je al dat moois uit aan een publiek dat niet bekend is met Verlichting of Griekse mythologie?

Foto Kamran Jebreili / AP

Lodewijk de veertiende, golvend haar, dun snorretje, omringd door boeken, fruit, muziek- en meetinstrumenten. Deze 17de-eeuwse „allegorie van Louis XIV, beschermheer van de kunsten en wetenschappen” van Jean Garnier is het openingsdoek van From One Louvre to Another, de eerste tijdelijke tentoonstelling van het Louvre Abu Dhabi. Het bordje naast het schilderij legt uit dat het belang dat Louis hechtte aan de kunsten een vorm van behoorlijk bestuur was. In het voorlichtingsmateriaal wordt dat verder toegelicht: het fruit en de muziekinstrumenten symboliseren de generositeit en de harmonie van de regering.

Bedoeld of niet, de vergelijking met het koningshuis van Abu Dhabi dringt zich op, al was het maar omdat subtiele propaganda de Emiraten niet vreemd is. Was het destijds Louis XIV die kunst toegankelijk maakte voor het volk, nu is dat de emir van Abu Dhabi. Sjeik Khalifa bin Zayed al Nahyan: zonnekoning anno 2017. Is dat de boodschap? Sherin Benzon, een ‘Art and Engagement Mediator’ die is opgetrommeld, denkt welwillend mee. „Ik snap je punt, maar misschien is het beter dat je met iemand van de informatiebalie spreekt.” Bij de informatiebalie lijkt het ze beter om met iemand van voorlichting te spreken. Die zijn er vandaag niet.

Diana van Versailles, een beeld uit de klassieke oudheid. Foto Kamran Jebreili / AP

Hoe kan een schilderij zo duur zijn?

Het publiek loopt intussen grotendeels aan het doek voorbij, op zoek naar beroemdere schilders. Een dochter duwt haar moeder in rolstoel – beiden in puur zijden Indiase sari’s met prints die op zichzelf kunstwerken zijn – langs de Diana van Versailles, een beeld uit de klassieke oudheid. Aan de muren 16de- en 17de-eeuwse schilderijen. De dames kijken zoekend om zich heen. „We kwamen eigenlijk voor die van 450 miljoen; het valt tegen dat hij er niet is.” Ze bedoelen de Salvator Mundi van Leonardo Da Vinci, het onlangs bij Christie’s geveilde schilderij dat door de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman (MBS in de volksmond) zou zijn gekocht. „Dat wilden we zien, om te begrijpen hoe een schilderij zo duur kan zijn.”

Abu Dhabi heeft het schilderij namelijk van MBS in bruikleen gekregen. Dat was aanvankelijk althans het verhaal. Later zou het Louvre van meet af aan de koper zijn geweest. Het museum zou om onduidelijke redenen – het heeft een eigen aankoopcommissie – een verre neef van MBS naar de veiling hebben gestuurd. Of eigenlijk, zo zat het ook weer niet, want bij nog weer nader inzien had MBS het doek geschonken aan het Louvre, vanwege de goede banden tussen de twee landen. Hoe dan ook; de kroonprins zat kennelijk in zijn maag met de investering in de afbeelding van Jezus, en het Louvre bood uitkomst.

Het Louvre Abu Dhabi. Foto Foto Kamran Jebreili/AP

En zo sijpelen anderhalve maand na opening de in de regio onvermijdelijke paleisintriges al door het gebouw met het fabuleuze koepeldak van architect Jean Nouvel. Het gaat aan de gemiddelde bezoeker voorbij. Met zijn duizenden – het is vrijdag, de drukste dag van de week – slenteren ze langs de schilderijen, sculpturen en gebruiksvoorwerpen uit grofweg de 16de en 17de eeuw. Een herder en zijn koeien van Claude Gellée hangt naast de flauwgevallen Oud-Testamentische Esther van Antoine Coypel. Gemene deler: de schilderijen werden geschonken aan, of gekocht door, de Franse koningen uit die tijd. Voor honderden miljoenen dollars mag het Louvre Abu Dhabi gedurende tien jaar werken uit Frankrijk lenen.

Filippijnse man een Napoleon-hoed

Siyan Mo uit China vindt het allemaal prachtig. Hij werkt in Dubai in de kunstgras-business en reed met drie vrienden vanmorgen anderhalf uur naar Abu Dhabi. Hij is gehuld in de traditionele dishdasha, de witte jurk die de Golfarabieren dragen. „Die hebben we in Dubai gekocht, vinden we leuk. We hoorden dat er iets beroemds was geopend in Abu Dhabi en dat moesten we zien.” Hij poseert voor de foto, een vredesteken makend. In de museumwinkel achter hem past een Filippijnse man een Napoleon-hoed.

Het middeleeuwse wandtapijt Daniel en Nebukadnezar. Foto Giuseppe Cacace/AFP

De Indiër Suhail uit Dubai, die zijn broer uit Mumbai op bezoek heeft en voor de gelegenheid naar het museum is gekomen, is kritischer. Hij vindt het duur. „Dit zou een educatief instituut moeten zijn; ik vind het raar dat ik 50 dirhams [10 euro] moet betalen voor de koptelefoon-tour. Ze hadden best wat meer verklarende bordjes kunnen ophangen.” Suhail – financieel directeur bij een advocatenkantoor in Dubai – heeft zich de boodschappen achter zowel de permanente collectie (mensheid in een nieuw licht) als de tijdelijke tentoonstelling (parallellen tussen de universele waarden die beide musea uitdragen) namelijk ter harte genomen en wil nu weten hoe hij de tentoongestelde werken in dat licht kan plaatsen.

Suhails wens om de kunst aan de thema’s te koppelen is misschien ook meteen het grootste bezwaar dat je tegen het Louvre Abu Dhabi kunt inbrengen: het móet allemaal zo. Dat is vermoedelijk geen kwestie van neerbuigendheid, maar van bezorgdheid: hoe leg je de collectie uit aan een grotendeels niet-westers publiek, niet van huis uit bekend met termen als Verlichting, Art Nouveau of Griekse mythologie? Dat is lastig. Dus plak je er grootse slogans op.

Mag een museum niet gewoon een museum zijn? Waar je iets mooi vindt of niet. Was perceptie van schoonheid niet genoeg geweest als bindende universele factor? Juist de diversiteit en onervarenheid van het publiek had dat tot zijn recht kunnen laten komen. Schoonheid wordt door iedereen anders ingevuld, maar dat doet niet af aan de universaliteit van het begrip. Minder hoogdravende slogans en opgelegde gedeelde waarden, meer kijken en vinden. Dan hoef je het meisje met de dode vogel van Jean-Baptiste Greuze niet te begrijpen, dan mag je haar gewoon mooi vinden. Of lelijk.

Lees ook deze reportage die Judith Spiegel maakte toen de Franse president Macron onlangs het museum opende.
    • Judith Spiegel