Folkert Jensma

Kolossale databases beslissen over lot burger

Wat zal er (of moet er) in 2018 met de rechtsstaat gebeuren? De regulering van internet, die ongetemde kracht van deze tijd, lijkt mij het grootste thema. Het web is de interface van vrijwel al het maatschappelijk handelen geworden, die grenzen en afstanden doet verdwijnen. Waarin identiteit, privacy en integriteit opties zijn, geen aannames. Het web verandert gedrag, verwachtingen en dus ook normen.

De technologie dendert volgend jaar door, met de zelflerende computer als trendsetter. Die is in de rechtsstaat al opgedoken als expertmachine, beslishulp en richtingwijzer. Maar ook als zelfstandige beslisser en handhaver in de vorm van cameranetwerken en besliscomputers, die boetes en vergunningen vaststellen en controleurs alvast op pad sturen.

De burger leeft in de schaduw van kolossale databases met gedetailleerde informatie over zijn gedrag. Over waar we ons bevinden, met wie we contact hebben, wat we opzoeken, aanschaffen, bekijken, beluisteren, nodig hebben, wensen of vinden.

De grote vraag is hoe die enorme informatieberg rechtsstatelijk ingebed kan worden. Hoe houden we dit beheersbaar. Dus: wie mag er bij welke informatie, met welk doel, wat mag er bewaard worden en hoelang.

Nieuw is dat niet, maar het wordt wel almaar dringender. In 2018 gaat het nog meer om de vrijheid van de burger, om diens recht op autonomie en anonimiteit. Het zou bijvoorbeeld goed zijn als er een recht ontstond om gevrijwaard te blijven van de continue analyse van alles wat we op internet doen. En dus ook van het hermetische en perfecte aanbod van informatie, diensten en goederen die iedere verrassing uitsluit.

Een rechtsstaat gaat immers uit van vrije burgers, die zelf hun lot bepalen, gelijk worden behandeld, beschermd zijn tegen willekeur en machtsmisbruik, die vrij informatie mogen ontvangen en verspreiden. Maar die vooral ook zélf mogen kiezen. Het lijkt er op dat die vrijheid onder zwaardere druk komt.

is juridisch redacteur en commentator.