Opinie

    • Reinout Hogeweg

Plan Zuid, waar ligt dat eigenlijk?

Plan Zuid, het visionaire ontwerp van architect en stedenbouwkundige Berlage, wordt rijksbeschermd stadsgezicht. Mooi, maar waar ligt het? Uit de straatnaambordjes word je in elk geval niets wijzer, constateert buurtbewoner Reinout Hogeweg.

In oktober stuurde de voorzitter bestuurscommissie Zuid van de Gemeente Amsterdam een brief waarin stond dat het Rijk besloten heeft dat „dat deel van Amsterdam dat bekend staat als Plan Zuid per 1 april 2018 wordt aangewezen als rijksbeschermd stadsgezicht”. Een mooie manier om te vieren dat het visionaire ontwerp van Berlage een eeuw geleden door de raad werd goedgekeurd.

Er bestaat echter geen gebiedsaanduiding Plan Zuid en dus wordt de vage formulering met „dat deel van…” aangevuld met een kaartje dat de ‘begrenzing’ aangeeft. Tussen de Amstel rechts en de Schinkel links omvat het gebieden die officieel met Oud-Zuid en De Pijp/Rivierenbuurt worden aangeduid, maar er niet geheel mee samenvallen.

Zouden de blauwe straatnaambordjes helpen om aan te geven waar dit stadsgezicht zich bevindt? Voor welke buurten deze aanwijzing geldt? Wat staat er eigenlijk op?

Velazquezstraat Zuid (1) en Velazquezstraat Oud-Zuid (2)

De traditionele benaming is eenvoudig: Amsterdam-Zuid. Op het eerst gesignaleerde straatnaambordje (1) staat dan ook: ZUID.

Op de andere hoek staat echter: OUD-ZUID, in hoofdletters en met een streepje (2).

Nu heette deze buurt vroeger Nieuw-Zuid en dat is nog te zien: OUD-ZUID is met een sticker over de letters NIEUW-ZUID geplakt. Aanpassing met een sticker is goedkoop en dit blijkt in dit deel dan ook massaal toegepast. Soms is er echter toch een geheel nieuw bordje gemaakt en dan gaat het ook wel eens mis en staat er: OUD ZU D (3).

Rubensstraat Oud Zuid (3)

De vraag is echter wat de zin is van OUD als er geen NIEUW meer is? Dat het hier ooit ‘Nieuw-Zuid’ heette, wordt bevestigd op het Albert Hahnplantsoen, waar de bewoners aan de ene kant in NIEUW-ZUID (4) wonen en aan de andere kant in OUD-ZUID (5). Zouden ze elkaar nog wel groeten? De oplossing staat op een derde bordje: sticker erover en gewoon: ZUID! (6)

Albert Hahnplantsoen Nieuw-Zuid (4), Oud-Zuid (5) en Zuid (6)

De voorlopige conclusie luidt dat dit gedeelte van Plan Zuid over het algemeen wordt aangeduid met de vermelding in hoofdletters van OUD-ZUID, meestal in de vorm van een sticker waar de eerdere benaming NIEUW-ZUID onder zit.

Er blijkt echter nog een heel andere ontwikkeling in gang gezet dan die van Nieuw naar Oud en dat zijn de buurtaanduidingen!

Op het eerst bekeken bordje op de Apollolaan staat Oud Zuid in een moderne lay-out; een geheel nieuw bordje zonder sticker (7).

Apollolaan Oud Zuid (7) en Apollolaan Zuid (8)

Maar even verderop hangt een nóg nieuwer bordje met: ‘Apollobuurt’ en daarachter: ZUID. (8). En verderop in Plan Zuid verschijnen namen als ‘Stadionbuurt’ en ‘Willemspark’ en ‘Museumkwartier’! De voorlopige conclusie valt in stukken.

Het werd tijd gemeentelijke instanties te raadplegen en zowel de dienst Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) als de gebiedsmakelaar Stadion- en Schinkelbuurt – die functie bestaat, er zijn er zelfs vijf – stuurden meteen de betreffende rapporten en raadstukken. Er bleek jarenlang beleid achter te zitten van herindelingen, aanpassingen en pogingen tot stroomlijning.

Het honderdjarige Plan Zuid bevindt zich in ieder geval in stadsdeel Zuid. Dat is een van de (nu) zeven stadsdelen waarin Amsterdam is ingedeeld, en die zijn weer onderverdeeld in twee tot vijf gebieden. In Zuid zijn dat: De Pijp / Rivierenbuurt, Oud-Zuid en Buitenveldert / Zuidas. Die gebieden zijn weer verdeeld in buurten.

Oud-Zuid heeft er maar liefst zes: Hoofddorppleinbuurt en Schinkelbuurt aan de westkant, Willemspark en Stadionbuurt in het midden, Museumkwartier en Apollobuurt aan de oostkant.

Deze buurten stonden echter nergens aangegeven en daarom diende D66 eind 2011 (!) een motie in bij de toenmalige stadsdeelraad Zuid onder de titel ‘Geef de buurten hun naam terug’. De fractie stelde voor de naam van de buurt te gebruiken. Het zou geen ingrijpende investeringen vergen „omdat het om het vervangen van een naamsticker gaat”. De motie M 54-2011 werd door De Raad gesteund.

Het bleef tot januari 2013 stil, maar toen werd het besluit dan gepubliceerd. In de toelichting stond dat vanwege „de economische waarde” de naam ‘Zuid’ op de straatnaamborden behouden moest blijven. Het aantal straten in stadsdeel Zuid werd „geschat op circa 690” en uitgaande van „ongeveer 8 tot 12 borden per straat” zouden de kosten voor benodigde stickers „naar schatting € 25.000 bedragen”.

In de herfst van 2017 moeten bewoners en bezoekers van ‘ZUID’ helaas constateren dat dit project – om het vriendelijk te zeggen – nog niet geheel is afgerond. In De Pijp en de Rivierenbuurt zijn de meeste bordjes nu aangepast – hoewel de oplettende fietser ook daar vergeten exemplaren kan ontdekken – maar het chique gedeelte van dit stadsgezicht heeft de make-up nog niet in orde.

Lomanstraat Willer Oud Zuid (9)

Op de meeste bordjes staat nog de naam Oud-Zuid in allerlei vormen en waar men wel de nieuwe stickers heeft geplakt, blijken die niet altijd duurzaam, zoals in de Lomanstraat waar men in Willer schijnt te wonen (9).

Murillostraat Oud-Zuid (10) en Murillostraat Stadionbuurt Zuid (11)

In de Murillostraat hangt tegenover het vertrouwde bordje met de OUD-ZUID sticker (10) een geheel nieuw (!) bordje met de vermelding ‘Stadionbuurt’ en ZUID (11).

Stadionbuurt?! Deze straat ligt toch volgens alle kaarten in de Apollobuurt ?

Zo blijft het tobben! En het kan nog erger, want in de Prinses Irenebuurt, vroeger meestal de Goudkust genoemd, zijn zelfs nog bordjes met ‘ZuiderAmstel’ (12).

Prinses Irenestraat ZuiderAmstel (12)

Wat zouden al die veranderingen in stadsdelen, gebieden, buurten met de bijbehorende veranderde en nog te veranderen bordjes inmiddels hebben gekost en wat gaat het nog kosten? In een van de kapitelen van de hoekhuizen Minervalaan/Gerrit van der Veenstraat staat wethouder Wibaut als strenge penningmeester afgebeeld.

Als muntstuk hangt eronder: 1 euro! Dat kan de beeldhouwer Antoon Rädecker eind jaren twintig nooit gebeiteld hebben, maar de waarschuwing geldt nog steeds.

Is het een idee om vóór 1 april 2018, als Plan Zuid officieel rijksbeschermd stadsgezicht wordt, op alle bordjes in Zuid eindelijk de juiste aanduiding te zetten in één lay-out? En zou het niet informatief zijn op de borden van de straten die onder het uitbreidingsplan van Berlage vallen, een logo aan te brengen zodat iedereen kan zien waar dit 100- jarig stadsgezicht zich feitelijk bevindt?

Dan hebben we op 1 april pas écht feest.

    • Reinout Hogeweg