Dit had de duurzaamste school van Nederland moeten worden

Onderwijs

Al tien jaar wacht christelijke basisschool Het Open Venster op nieuwbouw. Het experimentele duurzame nieuwe schoolgebouw mislukte, en inmiddels lopen de ouders weg. De gemeente kijkt in januari hoe het verder moet.

De school Het Open Venster zit nog in het gebouw uit 1963 met de uitbouw van begin 70’er jaren, met ernstig achterstallig onderhoud. Foto’s Rien Zilvold

De witte letters boven de toegangsdeur zien er nog net zo uit als een halve eeuw geleden: Het Open Venster. Ook binnen is er weinig veranderd. De stenen trap naar boven, de eenvoudige toiletten. Cees Buma zwaaide toen de scepter over de school in Lombardijen, en de verslaggever herinnert zich hoe druk het schoolhoofd het rond 1970 had met de aanpalende nieuwbouw, de uitbreiding. Zo zeer zelfs dat onze zesde klas vaak ‘meesterloos’ door de dagen kwam met watergevechten en tikkertje met verlos.

Zo zorgeloos gaat het er nu niet meer aan toe. De nieuwbouw van toen is inmiddels oudbouw, en het oorspronkelijke pand uit 1963, met de witte letters, verkeert in staat van verwaarlozing. Directeur Victor van Toer (36) wijst de rotte plekken één voor één aan. „Dit marmoleum, helemaal stuk. Hier afgebladderde verf, en daar: een bobbelig plafond.” We gaan de trap op. De leuning zit los. Van Toer opent de deur naar groep zes, en vervolgt: „Zomers wordt het hier 31 graden. En kijk, de armaturen van de tl-lampen, helemaal kapot. De gordijnen zijn dicht, anders weerspiegelt het daglicht te veel op het bord. Open Venster, gordijnen dicht”, maakt Van Toer een wrange grap.

In de verte doemen de restanten op van wat ooit het nieuwe schoolgebouw had moeten worden. De duurzaamste school van Nederland wilde de gemeente bouwen, helemaal van hout. Maar het liep uit op een catastrofe. In 2016 werd de nieuwbouw op last van de gemeente, en zeer tegen de zin van hoofdaannemer Van Deelen, afgebroken.

„Het draaiboek voor de openingsfestiviteiten lag al klaar, we hadden een afscheidsreünie achter de rug in het oude pand en de kinderen hadden bij de start van de nieuwbouw een koker met tekeningen in de grond gestopt, als grappige tijdcapsule”, vertelt Van Toer in zijn directeurskamer. Het was 2013. De bouw (ad 7 miljoen euro) kon beginnen. De duurzame school , waarover in 2007 voor het eerst werd gesproken, zou met Kerst 2014 klaar zijn.

Te laat en niet duurzaam

Foto Rien Zilvold

Dat lukte bij lange na niet. En wat er uiteindelijk voorjaar 2016 verrees, was allesbehalve duurzaam: een scheefstaande school vol kieren, spleten en schimmels. Niet brandveilig bovendien. De Raad van Arbritage constateerde na onderzoek niet minder dan 4.577 gebreken.

Wat ging er mis? Volgens aannemer Van Deelen zijn de fouten voor 80 à 90 procent te wijten aan de gemeente, omdat die vanwege bezuinigingen het bestekwerk zou hebben overgenomen van de aannemer. De tekeningen waren in de ogen van de aannemer ondeugdelijk, maar de Coolsingel zou naar die kritiek niet hebben geluisterd, aldus een schriftelijke verklaring van het bouwbedrijf destijds. Er zou bruinrot zijn ontstaan, volgens diezelfde verklaring, door een omissie van de gemeente.

Verantwoordelijk wethouder Robert Simons (Leefbaar Rotterdam, stedelijke ontwikkeling) wenst zich bij monde van woordvoerder Theo Breimer niet publiekelijk uit te spreken over de schuldvraag . Voor de historie van het bouwdrama verwijst de gemeente naar raadsstukken en andere schriftelijke bronnen.

Wie het raadsdossier doorbladert, ziet een bouwkundige horrorstory aan zich voorbijtrekken. Al kort na de start van de bouw ontstaat een hooglopende twist tussen de Coolsingel en Van Deelen over de uitvoerbaarheid van de voorgeschreven vloer. Het karwei ligt als gevolg daarvan bijna het gehele jaar 2014 stil. Om de geschillen af te kopen zegt de gemeente Van Deelen in een gezamenlijk ondertekende vaststellingsovereenkomst één miljoen euro toe. De bouw kan door, en eind 2015 verschijnen de eerste wanden.

Maar dan. In februari 2016 doemt een nieuwe moeilijkheid op. En niet zo’n kleintje ook. Van Deelen krijgt het niet voor elkaar de gevel-elementen aan te brengen op de houtconstructie. Oorzaak volgens het Veenendaalse bouwbedrijf: een ontwerpfout van de gemeente. De gemeente echter wijt het probleem aan een verkeerde maatvoering, iets waar de Coolsingel de aannemer vanaf zomer 2015 al verscheidene keren op zou hebben gewezen. De gemeente stopt de betalingen.

Daar krijg je schimmels van, niet gezond voor de kinderen

Kort geding

Een kort geding volgt. De uitspraak luidt l.in april 2016: de gemeente moet Van Deelen blijven doorbetalen, maar de aannemer dient de gemeente wel voor 250.000 euro schadeloos te stellen, omdat een quickscan aantoonde dat de bouw van onvoldoende kwaliteit was.

Rond die tijd vindt ook een onafhankelijk onderzoek plaats van ingenieursbureau Raadschelders. De gemeente wil de uitkomsten daarvan vanwege mogelijke juridische consequenties niet vrijgeven, maar volgens een in het gemeentelijk dossier opgenomen samenvatting van o.a. dat onderzoek was er sprake van een veelvoud aan constructieve, bouwfysische en installatietechnische gebreken. Zo zou het hout bijvoorbeeld langere tijd onbeschermd op de bouwplaats hebben gestaan waardoor het drijfnat werd.

Victor van Toer: „Daar krijg je schimmels van, niet gezond voor de kinderen.” Wie de schuld heeft, weet de basisschooldirecteur niet, maar dat „iemand heeft zitten slapen” staat voor hem als een paal boven water. Ondertussen zit Het Open Venster met de brokken. „Een duurzame school”, verzucht Van Toer. „Je kunt beter zeggen: duur en langzaam.”

En misschien nog wel het ergste: door het debacle telt Het Open Venster op het moment ‘nog maar’ 230 leerlingen, 160 minder dan de prognose. „Dat betekent dat we jaarlijks acht ton aan Rijksinkomsten mislopen, want we krijgen 5000 euro per leerling per jaar. Ik hoop niet dat de mislukte nieuwbouw onze ondergang wordt, maar uitsluiten kan ik het niet.”

De ouders zijn boos en hebben in een eerder stadium vijfhonderd handtekeningen verzonden naar het gemeentebestuur. Bernadette Kelly (32), die drie kinderen op Het Open Venster heeft: „In het najaar schrok ik me rot. Het schoolplein leek net een zwembad: bakken vol regenwater. De kinderen konden in de pauze niet eens naar buiten.” Gea Kampyon (41), met één kind op de school: „Ja, en om de kleuters de school in te krijgen, moeten de ouders bij regenachtig weer kaplaarzen aantrekken.” Kelly: „Van de politiek horen we niets. Ik snap niet dat de gemeente zo met schoolkinderen omgaat. Ze moesten zich schamen.” Kampyon: „Ik hoop niet dat ze hun eigen kinderen zo behandelen.” Maar wat er ook gebeurt, beide ouders zullen hun kinderen niet van Het Open Venster afhalen, omdat ze het een goede school vinden met veel individuele aandacht voor het (zwakkere) kind. Kelly: „Ik heb mijn kinderen hier afgelopen schooljaar bewust geplaatst. Toen wist ik al van het bouwdrama.”

Ik heb niet zo veel vertrouwen meer in de politiek. En ons ‘duurzame bouwterrein’ is besmet

Extra geld voor onderhoud

Oppositiepartij PvdA spreekt bij monde van Co Engberts van een schandaal. „Hoe de gemeente met Het Open Venster omgaat! De school moet tien jaar wachten op nieuwbouw en Van Toer mag de ouders steeds het slechte nieuws van uitstel brengen. Laat de wethouder de ouders nu eens uitleggen wat er aan de hand is.” Engberts eist in schriftelijke vragen dat, zolang de nieuwbouw op zich laat wachten, er in elk geval extra geld wordt uitgetrokken voor achterstallig onderhoud.

Aan de gevel hangt nog steeds een groot bord: „We hopen in 2018 te verhuizen.” Gelooft Van Toer er zelf nog in? „Nee. Ik heb niet zo veel vertrouwen meer in de politiek. Daarnaast vrees ik dat ons ‘duurzame bouwterrein’ besmet is. Er komt tot nu toe geen nieuwe aannemer op af. Wat ik zelf het liefst zou willen is: onze huidige, stenen school afbreken, de leerlingen tijdelijk onderbrengen in portocabins, en dan snel op deze plaats een nieuwe stenen school bouwen.”

Wethouders Robert Simons en Sven de Langen (CDA, onderwijs) zullen de relevante raadscommissies in januari voorstellen een evaluatie-onderzoek te doen. Dan wordt ook de start gegeven voor een second opinion naar de nieuwbouw: óf de fundering afbreken en geheel opnieuw beginnen óf voortbouwen op de huidige fundering. De Coolsingel is tot nu toe 15 miljoen euro kwijt aan het bouwfiasco. De gemeente heeft een vordering uitstaan om geld terug te krijgen van Van Deelen. Bij de curator, want de aannemer is – naar verluidt mede door het bouwfiasco – inmiddels failliet.

    • Willem Pekelder