Met één hand leven is lastig, laat Halt de klas ondervinden

Voorlichting

Vroeger liet Halt kinderen die illegaal of te vroeg vuurwerk hadden afgestoken de straat vegen. Daar staken ze weinig van op. Halt probeert ze nu bewust te maken van de gevolgen. „Denk aan de buurvrouw die net bevallen is.”

Bismarck Acheampongbij een voorlichting over vuurwerk op de Merkelbachschool in Amsterdam. Foto Olivier Middendorp

Wie heeft wel eens vuurwerk afgestoken? vraagt Bismarck Acheampong. Bijna alle leerlingen uit groep acht van de Merkelbachschool in Amsterdam steken hun vinger op. Een meisje met paardenstaart: „Trektouwtjes, knalerwten, sterretjes” – vuurwerk dat is toegestaan in Nederland. Een jongen met bril voorin de klas: „Cobra’s, vlinderbommen, nitraat” – vuurwerk dat in Nederland verboden is. Acheampong: „Zo, jij houdt van zwaar spul.”

Acheampong (37) werkt sinds twaalf jaar voor Halt. Ieder jaar in december trekt hij langs basisscholen en middelbare scholen in Amsterdam, Aalsmeer, Uithoorn en Amstelveen om leerlingen voor te lichten over vuurwerkgebruik. Halt geeft op „honderden” basisscholen in het land lessen over vuurwerk. De lessen worden ingekocht door de gemeenten. Doel van de voorlichting: jongeren wijzen op de gevaren van vuurwerk en de overlast die het kan veroorzaken.

Tijdens de vorige jaarwisseling belandden 473 personen op de eerste hulp na een vuurwerkongeval, blijkt uit cijfers van VeiligheidNL, een expertisecentrum voor ongevalpreventie en veilig gedrag. Een kwart van hen was tussen de tien en negentien jaar. En de helft van de tieners houdt te weinig (minder dan tien meter) afstand bij het afsteken van vuurwerk, volgens onderzoek van Pearle Opticiens, uitgevoerd onder duizend jongeren. Acheampong: „Meestal komt vuurwerk in het oog terecht.”

Afval opvegen

De beamer in het klaslokaal toont een afbeelding van wat er mis kan gaan bij het afsteken van vuurwerk. De leerlingen moeten de situaties benoemen. Een tweetal molesteert een bushokje. En een jongen schiet een vuurpijl bijna bij een woning naar binnen. Vuurwerk zorgt voor miljoenen euro’s aan schade, zegt Acheampong. Volgens cijfers van het Centrum voor Verzekeringsstatistiek schommelt de schade al jaren tussen de elf en vijftien miljoen euro.

Het aantal minderjarige jongeren dat bij Halt terechtkomt omdat ze de regels rond het afsteken van vuurwerk overtreden, daalt sinds een aantal jaren. Van 1.641 in 2014 naar 999 in 2016. Het merendeel van de jongeren dat naar Halt moet, stak vuurwerk af buiten de toegestane tijden of had verboden vuurwerk op zak.

Vijf jaar geleden werden jongeren die te vroeg vuurwerk afstaken door Halt voor straf op Nieuwjaarsdag de straat opgestuurd om afval op te vegen. Die aanpak is inmiddels veranderd, zegt Acheampong. „We merkten dat de straf niet doorwerkte in het bewustzijn van jongeren.”

Bezoeken bij Halt zijn tegenwoordig gericht op „gedragsverandering”. Jongeren worden geconfronteerd met hun eigen gedrag en de consequenties daarvan voor zichzelf en anderen, zegt Acheampong. „Je hoopt dat ze denken aan hun buurvrouw die net bevallen is als ze gaan knallen.”

Leerlingen van de Merkelbachschool ervaren hoe het is met één hand dagelijkse bezigheden te doen. Foto Olivier Middendorp

Veters strikken

Het einde van de les nadert en de Halt-medewerker wil nog een belangrijk punt maken. „Ik zeg niet: steek geen vuurwerk af”, zegt Acheampong. „Jullie mogen ook plezier hebben.” Hij adviseert de leerlingen om geen zwaar vuurwerk zoals cobra’s en vlinderbommen af te steken. Als dat in je hand ontploft, zegt Acheampong, „vliegen al je vingers eraf”. Met één hand leven is lastig, zegt hij.

Ter illustratie roept hij een jongen en meisje naar voren. Het meisje moet met één hand van haar losse haar een paardenstaart maken en de jongen moet met zijn linkerhand zijn veters strikken. De rest van de klas kijkt toe. Ze zien hun klasgenoten worstelen met de opdracht. Hilariteit alom. Acheampong: „De simpelste dingen worden ineens heel moeilijk.”

Is een vuurwerkles van één uurtje effectief? Niet alle kinderen volgen zijn adviezen, weet Acheampong. Hij stak zelf vroeger ook vuurwerk af. Het inzicht dat vuurwerk voor overlast kan zorgen en gevaarlijk is, daalde bij hem ook pas wat later in.

Op de leerling met bril, die aan het begin van de les aangaf cobra’s af te steken, heeft de voorlichting het gewenste effect. „Ik steek geen cobra’s meer af”, zegt hij, „en vertel mijn vrienden dat ze oppassen met vuurwerk.”

    • Martin Kuiper