Opinie

2018 volgens onze columnisten

In 2018 maakt de digitale rechter zijn intrede, keert een Democratische wervelwind het tij in de VS en is de uitslag van Frankrijk-Brazilië 1-2. Columnisten van NRC werpen een blik in het komende jaar.

Illustraties: Cyprian Koscielniak

Afrika zal zich achter China scharen

Louise O. Fresco

Volgend jaar wordt het jaar van Afrika. Er is geen groter geopolitiek probleem dan de Afrikaanse demografische groei (1,2 miljard nu, 4 miljard in 2100) en de bijna volledig achterblijvende economische ontwikkeling in dat werelddeel.

Afrika komt op de agenda van alle topontmoetingen van wereldleiders. Er komen afspraken, zij het mondjesmaat, om grootschalig te investeren in modernisering en industrialisering. Alleen dan kan de voedselproductie omhoog, worden er banen geschapen en kan het inkomen per hoofd groeien.

Als dat niet gebeurt, dan staat voor jongeren geen andere weg open dan migratie. Dat leidt tot een braindrain die desastreus is voor Afrika zelf en de bekende spanningen in Europa oplevert.

In grote investeringen loopt China voorop, uiteraard ook om toegang tot land en grondstoffen veilig te stellen. Verdere Chinese initiatieven in het verlengde van de Nieuwe Zijderoute zijn te verwachten. Afrikaanse leiders halen ook uit zichzelf de banden met China aan, en scharen zich in internationale fora aan de kant van China en Azië, mede uit ongenoegen over een te moralistische Europese houding.

Helaas zal Afrika ook het toneel blijven van falende staten en interne politieke conflicten. Radicale islamitische groepen zijn nog niet uitgeraasd.

Om op te letten het komende jaar: allereerst het land dat ooit werd gezien als leider, Zuid-Afrika, waar de onrust toeneemt, net als in Zimbabwe. Weinig hoop is er nog voor de allerarmste landen zoals de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR), Somalië en Tsjaad. Congo (DRC), dat misschien wel het grootste potentieel heeft van heel Afrika, gaat verder achteruit. De oude oliestaten zoals Algerije en Nigeria zijn opnieuw niet in staat hun rijkdom om te zetten in welvaart.

Economische groei zien we onder meer in Angola, Ghana, Senegal, Marokko, Ivoorkust en Ethiopië (het enige land met een serieus landbouwbeleid).

En Europa? Dat moddert voort met goedbedoelde woorden over Afrika en vluchtelingen.

Terug naar boven.

Reken komend jaar op meer voedselophef

Rosanne Hertzberger

Mijn voorspelling voor 2018 is dat we met nieuwe voedselophef te maken krijgen en dat dat onze relatie met wetenschap verder vertroebelt. Afgelopen jaar zagen we drie keer vergelijkbare voedselophef. Eerst ‘breaking news’. NVWA vindt 7 tot 8 verschillende bestrijdingsmiddelen op onze Hollandse volgrondse „gifaardbeien”. Bladluizenverdelgingsmiddel fipronil in onze eieren. Tussendoor jakkerde het glyfosaatcircus aan ons voorbij: moest de Europese Commissie de onkruidverdelger nog eens vijf jaar toestaan?

Een standaardscenario volgt waarin het sentiment heen en weer stuitert tussen alarmisme en bagatelliseren. Voor iedereen is er wel een studie beschikbaar om te onderbouwen wat ze toch al vonden. Milieuorganisatie en foodbloggers struikelen over elkaar om schande te roepen, gevolgd door een serie geruststellende commentaren van toxicologen die laten zien hoe veilig zo’n middel precies is. Een columnist zoals ik rekent voor in de krant hoeveel Ben & Jerry’s je eigenlijk moet eten om een gevaarlijke dosis glyfosaat binnen te krijgen. Het wordt gevolgd door commentaren en brieven om blinde vlekken te benadrukken (effecten op darmbacteriën, stapelingseffecten) en, als de gemoederen erg hoog oplopen, worden nog wat huidige of vroegere financiële connecties met de industrie ‘onthuld’. Als de schade aan ons vertrouwen maximaal is trekt het circus verder naar de volgende ophef en ontvouwt precies hetzelfde script.

Weet u wat een mooie ontwikkeling zou zijn in 2018? Als we gewoon weer eens ouderwets irrationeel durven te zijn. Dat we weer eens leren zeggen: „lust ik niet”, zonder welke wetenschappelijke onderbouwing dan ook. Gif op je aardbei als de haar in je soep: veilig en walgelijk tegelijk. Onze menselijke irrationaliteit kan wel een beetje emancipatie gebruiken. Als we iets met onze onderbuik mogen benaderen, is het wel ons voedsel en wat we wel en niet willen eten.

Maar nee, die ontwikkeling lijkt me niet aannemelijk. Telkens weer zien we ons genoodzaakt om de enige overgebleven autoriteit van de Westerse wereld aan te roepen en dat is de wetenschap. Reken maar op meer voedselophef, gevoed door gelijke delen geruststellende en alarmerende wetenschap, maar bovenal teleurstellende wetenschap. De ultieme autoriteit zal ook in 2018 bijzonder weinig te bieden hebben voor mensen die zich afvragen wat ze moeten eten.

Terug naar boven.

We durven eindelijk van mening te veranderen

Lamyae Aharouay

Een voorspelling kan gebaseerd zijn op angst of op hoop. Ik laat mijn blik vooruit graag leiden door het tweede.

Ik hoop dat we ons durven uitspreken over wat jarenlang onbesproken is gebleven. Ook als dat betekent dat we heilige huisjes met de grond gelijk moeten maken. Het begin is afgelopen jaar gemaakt, onder meer in de #MeToo-beweging.

Op de valreep van dit jaar zien we een voorzichtige beweging in de islamitisch-Nederlandse gemeenschap waarin meisjes en vrouwen zich los durven te maken van de verstikkende, door mannen gedomineerde moraal. Voorzichtig, de strijd is nog lang niet gestreden, maar alles verdient een begin. Er zijn nog genoeg oorlogen te winnen, nog genoeg seksisten, homofoben, antisemieten en islamhaters die aangesproken moeten worden.

Ook als de haat komt van iemand waar we tegen opkijken, of eigenlijk juist dan. Dat kan een politicus zijn, een presentator van een voetbalprogramma, je baas of je eigen vader.

In het verlengde daarvan, hoop ik op verdwijnen van het taboe dat nu rust op het veranderen van mening. Laten we het toejuichen als iemand zich laat overtuigen door de kracht van sterke argumenten, als iemand zijn vastgeroeste standpunt durft los te laten. Wanneer heeft u zich voor het laatst door een ander laten overtuigen? Laat volgend jaar het jaar zijn waarin u zich op z’n minst openstelt voor een andere zienswijze. De vrijheid om uw mening te uiten is dan wel helig, die mening is niet de absolute waarheid.

Nog belangrijker dan meningen, zijn feiten. Waar sommige heilige huisjes met kracht omver moeten worden geblazen, hoop ik dat we anderen juist kunnen verstevigen. Het kan. The New York Times werd het afgelopen jaar herhaaldelijk beschuldigd van nepnieuws door de Amerikaanse president. Het leverde de krant een recordaantal nieuwe abonnees op.

Ik hoop dat in een tijd van alternatieve feiten, spindoctoren en nepnieuws, de honger naar feiten doorzet.

Terug naar boven.

Bij WK-voetbal wint Frankrijk van Brazilië

Luuk van Middelaar

Verkiezingen zorgen voor spanning, ritmiek, breuken. Geweldloze machtsoverdracht, die enorme democratische kunst, werkt het beste bij hoge inzet en ongewisse uitkomst. Net als het in het voetbalstadion moet het spannend zijn. Alleen dan komt er volk op de been, alleen dan voelt elke kiezer dat de eigen stem telt.

Zo leven verkiezingen van strijd en toeval. (Mark Rutte die in volle campagne dankzij een Erdogan-rel in Rotterdam zijn gezag kon doen gelden; Marine Le Pen kort erna door migraine gevloerd in een tv-duel.) Hoe onvoorspelbaarder, hoe beter.

Na 2016, dat de ontwrichting van Brexit en Trump bracht, was 2017 het jaar van het zich herpakkende Europese midden, met winnaars Rutte, Macron en Merkel. En het jaar van de jonge politieke entrepreneurs die verkalkte partijen overnamen of wegvaagden – Macron in Frankrijk, Kurz in Oostenrijk en de Duitse liberaal Lindner, die de coalitiekans met Merkel opblies om in 2021 een Kurz te kunnen worden. Dubbele boodschap van de Europese kiezers: graag daadkracht, vanuit het centrum.

Voor 2018 springen drie Europese stembusgangen in het oog. Driemaal draait het om migratie en veiligheid. In Italië, blijvend bezorgd over Libische bootjes, spant het in parlementsverkiezingen – mogelijk op 4 maart – tussen Links (Renzi), Rechts (Berlusconi en Lega Norte) en de populistische Vijf-Sterren. Uitslag: niemand een meerderheid, spanning houdt aan. In Hongarije, in april of mei, wordt het zorgelijk saai. Hekkenbouwer Viktor Orbán wint zijn derde termijn, met extreem-rechts op twee; deugdelijke oppositie maakt geen vuist. In Rusland zijn presidentsverkiezingen op zondag 18 maart, niet toevallig de verjaardag van de inlijving van de Krim uit 2014, en staat de uitslag vast. Enige vraag: haalt Poetin de meerderheid in de eerste ronde? Ja.

In landen met saaie verkiezingen biedt het stadion uitkomst. Ook in Moskou, zeker zo belangrijk, op 15 juli, de finale van het WK voetbal. Dat wordt een adembenemende remake van 1998, Brazilië–Frankrijk: 1-2.

Terug naar boven.

Het socialisme krijgt een tweede kans

Joshua Livestro

Begin jaren negentig schudde Wim Kok opzichtig zijn ideologische veren af. Sindsdien gold het in Den Haag als hoogste vorm van wijsheid dat een linkse partij die succes wil hebben zich geen al te scherpe standpunten kan veroorloven. De basis onder de oude dogma’s was weggevallen na de overduidelijke triomf van het liberalisme in de Koude Oorlog. De kiezer van nu zou ook veel te complex zijn voor de oude ideologische links-rechts assen.

Inmiddels krabt men zich op links toch wel achter de oren. Eerst zag men in de VS de onversneden socialist Bernie Sanders bijna de nominatie van de Democratische Partij bemachtigen. Vervolgens zag men hoe dit jaar Jeremy Corbyn met een boodschap van radicale herverdeling een heuse ‘youthquake’ veroorzaakte (overigens het Britse politieke woord van het jaar). Alle waarschuwingen dat met zo’n radicale boodschap geen verkiezingen gewonnen kunnen worden, zijn op slag vergeten. Echte winnaars prediken het socialisme!

Uiteraard gelooft niet iedereen op links meteen even sterk in de oude ideologische leerstellingen. Maar deze nieuwe generatie linkse leiders gelooft wel in winnen. Vrij naar de Internationale: begeerte heeft hen aangeraakt – begeerte naar de massabijeenkomsten van Sanders en de zetelwinst van Corbyn. Ik voorspel dan ook dat er een wedren zal ontstaan om wie de titel van ‘meest authentieke socialist’ mag claimen. De Socialistische Partij zal op de eigen naam wijzen, GroenLinks op de Pacifistisch-Socialistische wortels. En de PvdA, die zal opnieuw Joop den Uyl op het schild hijsen.

In de politiek krijgt elk idee een keer een kans. Het socialisme krijgt nu zelfs een tweede kans. Of het deze keer succesvoller wordt dan de eerste keer, voor de val van de Muur, valt te bezien. Zowel Sanders als Corbyn verloren immers uiteindelijk gewoon hun verkiezingen. Het wordt er in elk geval wel interessanter op.

Terug naar boven.

Over de VS raast een Democratische wervelwind

Clarice Gargard

Een samenzwering met Rusland, impertinente leugens en mensenrechtenschendingen zijn maar enkele van de verontrustende ontwikkelingen rondom de Amerikaanse president Donald Trump. Het afgelopen jaar domineerde elke misstap die hij en zijn team begingen het wereldnieuws. Dit jaar is de Zimbabwaanse Mugabe succesvol gedwongen tot aftreding, gaat dat volgend jaar lukken met de dictatoriale president in het Witte Huis?

Het onderzoek van aanklager Mueller is zeven maanden bezig en er zijn al vier mensen aangeklaagd voor onder andere landverraad en witwasserij. Het Witte Huis is het toneel geworden van een dramaserie met plottwists die zelfs door de scenarioschrijvers van horrorfilm Get Out niet te verzinnen zijn. Voor mijn moeder kan de afzetting van Trump niet snel genoeg gebeuren. Ze woont in Philadelphia, mijn geboortestad en die van de Amerikaanse democratie. Ze kijkt dagelijks teleurgesteld naar het nieuws vanwege de vele overtredingen die haar president onbestraft lijkt te begaan.

Toch denk ik niet dat Trump in 2018 afgezet wordt. Impeachment is een ingewikkeld proces waarbij je de medewerking van Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden nodig hebt, dezelfde mensen die doen alsof hun neus bloedt terwijl ze handtekeningen onder duivelse deals zetten. Bovendien is de afzettingsprocedure als een mals braadstuk. Het heeft tijd nodig om te garen.

In de Amerikaanse geschiedenis is het twee keer eerder voorgevallen dat de afzettingsprocedure tegen een president in gang werd gezet, bij Andrew Johnson en Bill Clinton. Richard Nixon koos eieren voor zijn geld en vertrok zelf. Maar het Watergate-schandaal alleen al duurde meer dan twee jaar.

De enige hoop die er is om deze contemporaine Amerikaanse nachtmerrie te beëindigen is een politieke revolutie. Een wederopstanding van het volk dat waarde hecht aan ‘liberty and justice for all’. Een sprankeling van hoop ontstond bij de Women’s March en groeide bij de afgelopen verkiezingen waar veel vrouwen en LHBTI en etnische minderheden voor het eerst verkozen werden. De onwaarschijnlijke Democratische winst in de dieprode staat Alabama was de kers op de taart. Als de Democraten op dezelfde voet verder gaan is er volgend jaar tegen de tijd van de verkiezingen – voor het Congres – een vernietigende wervelwind die het tij zal keren.

Terug naar boven.

Kolossale databases beslissen over lot burger

Folkert Jensma

Wat zal er (of moet er) in 2018 met de rechtsstaat gebeuren? De regulering van internet, die ongetemde kracht van deze tijd, lijkt mij het grootste thema. Het web is de interface van vrijwel al het maatschappelijk handelen geworden, die grenzen en afstanden doet verdwijnen. Waarin identiteit, privacy en integriteit opties zijn, geen aannames. Het web verandert gedrag, verwachtingen en dus ook normen.

De technologie dendert volgend jaar door, met de zelflerende computer als trendsetter. Die is in de rechtsstaat al opgedoken als expertmachine, beslishulp en richtingwijzer. Maar ook als zelfstandige beslisser en handhaver in de vorm van cameranetwerken en besliscomputers, die boetes en vergunningen vaststellen en controleurs alvast op pad sturen.

De burger leeft in de schaduw van kolossale databases met gedetailleerde informatie over zijn gedrag. Over waar we ons bevinden, met wie we contact hebben, wat we opzoeken, aanschaffen, bekijken, beluisteren, nodig hebben, wensen of vinden.

De grote vraag is hoe die enorme informatieberg rechtsstatelijk ingebed kan worden. Hoe houden we dit beheersbaar. Dus: wie mag er bij welke informatie, met welk doel, wat mag er bewaard worden en hoelang.

Nieuw is dat niet, maar het wordt wel almaar dringender. In 2018 gaat het nog meer om de vrijheid van de burger, om diens recht op autonomie en anonimiteit. Het zou bijvoorbeeld goed zijn als er een recht ontstond om gevrijwaard te blijven van de continue analyse van alles wat we op internet doen. En dus ook van het hermetische en perfecte aanbod van informatie, diensten en goederen die iedere verrassing uitsluit.

Een rechtsstaat gaat immers uit van vrije burgers, die zelf hun lot bepalen, gelijk worden behandeld, beschermd zijn tegen willekeur en machtsmisbruik, die vrij informatie mogen ontvangen en verspreiden. Maar die vooral ook zélf mogen kiezen. Het lijkt er op dat die vrijheid onder zwaardere druk komt.

Terug naar boven.

Onzekerheden in Groningen stapelen zich op

Marjoleine de Vos

Soms lijkt het heel slimme tactiek van de overheid, al dat vertragen en rekken als het om de aardbevingsproblematiek in Groningen gaat. Alles wat lang duurt boet aan belang in. En mensen die steeds weer protesteren – omdat ze steeds niet gehoord worden of stelselmatig onrechtvaardig behandeld worden – verliezen als vanzelf overtuigingskracht. Ze veranderen in zeurpieten: heb je het daar nu wéér over?

De dossiers in Groningen stapelen zich op. Er is een nieuw ‘schadeprotocol’ besproken door alle belanghebbende partijen maar dat treedt maar niet in werking. Het oude is wel stilgezet. Het regeerakkoord zegt niet minder gas te willen gaan winnen. De nieuwe minister van economische zaken heeft gezegd dat het zijn droom is dat woningen die versterkt worden ook meteen ‘gasvrij’ worden. Een fijne droom.

In het dorp Ten Post worden zestig wisselwoningen gebouwd, voor mensen die tijdelijk (minimaal twee maanden) hun huis uit moeten omdat hun woning versterkt wordt.

In Overschild wordt het hele dorp versterkt dan wel gesloopt, in het kader van de veiligheid. Als versterking duurder is dan 150 procent van de geschatte waarde van het huis gaat het tegen de vlakte (‘alternatieve oplossingen’ of ‘maatwerk’). De meeste Groningers zien de versterkingskaravaan niet graag komen. De meesten zullen die trouwens ook niet één-twee-drie zien want vooralsnog richt de operatie zich op vijf dorpen. In het hele gebied.

Een versterkte woning betekent niet dat er geen schade meer zal zijn, het betekent dat de bewoners in theorie levend hun huis uit kunnen mocht het gebouw instorten.

Tot nu toe is er gelukkig nog amper iets ingestort, maar de mensen hebben wel geweldig veel last van de schade, de scheuren, de dreiging van sloop, de honderden experts en werklui die steeds weer over de vloer moeten komen, de verbouwingen, de onzekerheid, het getraineer, de angst bij een beving. Dus wat valt er op dat gebied te voorspellen? Dat is heel makkelijk: het gaat allemaal gewoon zo door in 2018.

Terug naar boven.


We zullen terugblikken op en leren van Lehman

Coen Teulings

‘Beste Coen, zou je voor de krant een column willen schrijven met je voorspelling voor 2018?’ Een voorspelling voor 2018? Dat is nogal een vraag, zeker voor een econoom. Voorspellen is namelijk moeilijk, zeker als het over de toekomst gaat. Maar is er één voorspelling waar ik 100 procent zeker van ben. Volgend jaar is het tien jaar geleden dat Lehman Brothers failliet ging. Dit zal leiden tot een golf van beschouwingen en historische analyses. Hoe heeft het zover kunnen komen? Wie was de schuld? Wat is de historische betekenis van de Grote Recessie? Vergelijkbaar met de Grote Depressie uit de jaren dertig?

Het zijn stuk voor stuk interessante vragen, maar heeft het zin om daar nogmaals bij stil te staan? Laten we vooruitkijken. We moeten juist de nieuwe kansen nemen die er zijn in plaats van te blijven klagen over het verleden, toch? In 2015 publiceerde Barry Eichengreen, een bekend economisch historicus, zijn boek Hall of Mirrors, met een vergelijking van de Grote Recessie van 2008/9 met de Grote Depressie uit de jaren dertig. De titel is een verwijzing naar de Spiegelzaal in Versailles, waar in 1919 het beruchte vredesverdrag werd getekend. De herstelbetalingen die door Engeland en Frankrijk aan Duitsland werden opgelegd worden gezien als een belangrijke oorzaak van latere politieke rampen.

Eichengreen liet in zijn boek zien hoe de ervaringen van de jaren dertig het referentiekader waren voor de beleidsreactie op de kredietcrisis van 2008. De analyses van economen als Keynes en Friedman verschaften Bernanke en anderen in Eichengreens woorden een lens waarmee de crisis in 2008 werd geanalyseerd en aangepakt. Daarom is een terugblik op wat ons sinds 2008 is overkomen erg belangrijk voor de aanpak van toekomstige crisis. Ik ben benieuwd naar de conclusie.

Terug naar boven.


De vraag van 2018 is wat we niet willen weten

Maxim Februari

Moet ik nu de toekomst voorspellen? Wat ouderwets. Tegenwoordig kunnen kunstbreinen veel beter dan wij voorspellen wat er gaat gebeuren. Dat doen ze door diep te leren – ‘deep learning’ – wat wil zeggen dat ze vaardigheden verwerven en zichzelf leren te leren.

Zo kunnen de nieuwe intelligenties niet alleen voorspellen wat je gaat kopen en op wie je gaat stemmen, maar ook hoelang je nog hebt te leven. Nu al kunnen ze uit een patiëntenpopulatie met 69 procent nauwkeurigheid diegenen halen die binnen vijf jaar zullen sterven, rekende de Universiteit van Adelaide dit jaar uit. En hoewel de onderzoekers niet snapten hoe de machines de diagnoses hadden gesteld, waren ze er wel blij mee, omdat ze daardoor sneller konden beginnen met behandelen en begeleiden.

Binnenkort leven we dus in een maatschappij die al in 1952 door Elias Canetti werd beschreven in zijn toneelstuk Die Befristeten, de gelimiteerden. Van geboorte af aan weten alle mensen daar wanneer ze dood zullen gaan, en ze ontlenen hun naam – ‘Zeventig’, ‘Zesenveertig’ – aan het aantal jaren dat ze hebben te leven. Zoveel zekerheid zorgt voor opgewektheid. Tegelijk ontstaat een vreemde hiërarchische verhouding, een kloof, tussen mensen met een hoge en mensen met een lage levensverwachting. Wie Achtentachtig heet is automatisch hautain.

Een goede toekomstvoorspelling levert zekerheid en daarmee vreugde. Maar ook het soort onwrikbaarheid dat kan leiden tot apathie en gebrek aan maatschappelijke deernis. Ik voorspel dat we in 2018 af en toe voor de vraag komen te staan of we iets wel of niet willen weten. We kunnen de voorspellingen van grote intelligenties volgen, maar we kunnen ook besluiten er gewoon wat op los te leven.

Terug naar boven.