Catalaanse politiek zit muurvast

De verkiezingen brachten niet de gehoopte uitweg. Regeringsvorming in het verdeelde Catalonië wordt een lastige klus.

Foto Pau Barrena/AFP

De Catalaanse verkiezingen hebben alles behalve het door ‘Madrid’ gewenste effect gehad. De Spaanse premier Mariano Rajoy zag zijn hoop om in de autonome regio een nieuwe weg in te slaan met de uitkomst van donderdag vervliegen. Maar met een wankele parlementaire meerderheid vieren de separatisten bovenal een symbolische overwinning. De Madrileense beurs en de euro reageerden deze vrijdag negatief op de separatistische zege. Eén ding is helder: regeringsvorming zal een zeer ingewikkelde, zo niet onmogelijke opgave worden.

Lees ook: ‘Independència!’, roepen Catalanen in een Brussels zaaltje

Het was illustratief voor de huidige toestand in Catalonië dat zowel het separatistische blok als de unionisten van Ciudadanos (‘Burgers’) op donderdagavond de zege opeisten. Ciudadanos is met 37 van de 135 zetels nu voor het eerst de grootste partij van Catalonië. Als ‘de anti-separatisten’ deelden ze daarmee een morele tik uit aan de independentistas, maar voor lijsttrekker Inès Arrimadas was de smaak van de victorie bitterzoet. Zij heeft de separatisten in de praktijk niet weten te stoppen. Als hét gezicht van de unionisten zou zij om regiopresident te worden steun nodig hebben van het linkse Cataluyna en Comú en van separatisten. Beide is uitgesloten.

De separatistische partijen JxC (34 zetels), ERC (32 zetels) en CUP (4 zetels) presenteerden de stembusgang als verkapt referendum over onafhankelijkheid. Dankzij het kiesstelsel krijgen ze met 47,5 procent van de stemmen 70 van de 135 zetels. Maar dit was niet de steun waarop ze écht gehoopt hadden: een meerderheid in stemmen.

Zeer lastige opgave

In de praktijk zal het vormen van een nieuwe separatistische regering een zeer lastige opgave worden. Al was het maar omdat Carles Puigdemont als lijsttrekker van JxC in ‘ballingschap’ in Brussel verblijft. Als hij één voet op Spaanse bodem zet, gaat de ex-president de cel in. De leider van de links ERC zit, net als een aantal andere separatisten, al vast.

Bovendien zijn de twee grote gematigde separatistische partijen gedwongen een pact te sluiten met de CUP. Deze links-radicale partij heeft op voorhand aangegeven alleen een regioregering te steunen die blijft aansturen op een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring. De crisis van dit najaar heeft duidelijk gemaakt dat Puigdemont die koers niet meer kan volgen.

De vervroegde regioverkiezingen in Catalonië werden gezien als een verkapt referendum over onafhankelijkheid.

Het was de Spaanse regering die op 28 oktober de derde regioverkiezingen in vijf jaar uitschreef. Dat deed premier Rajoy nadat de regioregering van Puigdemont de onafhankelijkheid had uitgeroepen. Hij zette diens bestuur af, nieuwe verkiezingen moesten een nieuwe etappe inluiden voor de totaal verdeelde regio. Die uitweg lijkt nu nog verder weg dan voorheen.

Chaotische campagne

Niet eerder verliep een Catalaanse verkiezingscampagne zo chaotisch, met een deel van de kandidaten op de vlucht voor justitie in België en anderen in een Spaanse cel. De verkiezingen, die een recordopkomst van 82 procent kenden, vonden zonder incidenten plaats. Een groot verschil met het illegale referendum van 1 oktober, toen de politie ingreep tegen kiezers die ondanks het verbod wilden stemmen.

De Catalaan Antoní Rafel Guarro kijkt met wrok terug op die verboden volkspeiling. Hij werd zes weken geleden als een bezetter door de Spaanse politie uit het stemlokaal gegooid. „Beelden daarvan gingen de hele wereld over”, zei Rafel Guarro donderdag die in de rij staat voor het stembureau. „We hebben geen keus. Ik stem weer voor onafhankelijkheid. Maar die is nu veel verder weg.”

    • Koen Greven