Foto Frank Ruiter

Herman Koch: ‘Filmmakers verkijken zich op Het Diner’

Schrijver

Herman Koch knapte in Berlijn af op de Amerikaanse verfilming van zijn bestseller Het diner.

Zelden was schrijver Herman Koch zo zichtbaar als in 2017. Misschien werd hij in zijn Jiskefet-jaren vaker op straat herkend, als Kerstens van de Lullo’s. Misschien was hij succesvoller toen Het Diner een mondiale bestseller werd. Maar dit jaar was er een Hollywoodfilm, een Boekenweekgeschenk, een brievenboek en een documentaire, Echt Herman Koch. En was Herman Koch (64) zelf vaak het onderwerp.

Dat heeft een nadeel: discreet verdwijnen wordt zo lastig. In zijn roman De Greppel beschreef Herman Koch vorig jaar de techniek van het wegglippen bij feestjes. „Nooit zeggen: ik moet maar eens op huis aan”, vat hij het samen. „Het gaat een beetje sneaky. Je loopt een keer richting keuken en richting toilet, je doet alsof je buiten gaat roken. En opeens ben je weg. Niemand merkt het.”

Tenzij je koning van het Boekenbal bent, zoals Koch in maart: hij schreef het vileine, zeer vermakelijke Boekenweekgeschenk Makkelijk leven. De 150 meter per limousine naar de ingang konden hem nog het meest bekoren, zegt hij. „Het blijft een wonderlijk feest, dat nooit echt van de grond komt.”

Maar vluchten kan niet als je anderhalf uur op het podium zit, met Connie Palmen, uitgever en gezin. Koch: „Die hele zaal kijkt: ‘daar zitten ze!’ Je kan geen kant op. Achter die bank lag gelukkig zo’n emmer met koud water en blikjes Heineken. Ik wist er voor middernacht tussenuit te knijpen.”

In februari bleef zo’n voortijdig vertrek in Berlijn niet onopgemerkt. Toen woonde Koch op de Berlinale de wereldpremière van The Dinner bij, de derde, Amerikaanse verfilming van Het Diner, met de filmsterren Richard Gere en Steve Coogan. „Where was that guy?”, vroeg de regisseur de volgende ochtend.

De trailer van The Dinner.

Koch bleek zijn koffers toen al te pakken om Berlijn te verlaten: The Dinner vond hij helemaal niks. „Thuis was ik na een kwartier al uit zo’n film gelopen”, zegt hij. Dus zag hij af van de afterparty: hypocrisie gaat hem slecht af. Een dag later schrapte hij ook een forum met de filmproducer. „De pers wist al dat ik The Dinner slecht vond, dus krijg je daar vragen over.”

Divagedrag

Het ongemak begon in Berlijn al met de smoking, zegt Koch nu. Cast en crew droegen de ‘black tie’ van de uitnodiging, hij was per ongeluk in het gewone publiek gezet, zwaar overdressed in een zee van vrijetijdskleding. „Achteraf een geluk bij een ongeluk, want zo ontliep ik de makers. Maar mijn vertrek ging een heel eigen leven leiden. Koch vertoont divagedrag, stuift woedend weg, voelt zich te goed voor Richard Gere. Ja hallo zeg!”

Lees ook wat NRC vond van The Dinner: The Dinner omarmt Kochs amoreel cynisme

Er is alweer sprake van een vierde verfilming van Het Diner, zegt hij. Een Braziliaanse ditmaal. „Ze verkijken zich erop. Ik hoor steeds: een kleine, mooie low budgetfilm zoals Polanski’s Carnage. Helikopterachtervolgingen zijn niet nodig, gewoon vier acteurs rond een dinertafel. Maar aan tafel gebeurt het niet, het gebeurt in het hoofd van Paul. Dus krijg je al snel een vertelstem, flashbacks…”

Herman Koch werkt momenteel aan zijn nieuwe roman, Finse Jaren. Na de vroege dood van zijn moeder was de 19-jarige Herman Koch een half jaar lang boerenknecht in Finland, in de hoop tot iets robuusters te transformeren dan de onhandige en in wezen verlegen slungel die de wereld met sarcasme op afstand hield. „Mijn vrienden vonden dat niets voor mij: spiritus drinken, tractors, houthakken. . Ik verdronk daar bijna, kreeg op een haar na zo’n kettingzaag in mijn gezicht.”

Ik hou mezelf heel afzijdig in de sociale media

Herman Koch

Zo beginnen bijna al zijn romans in zijn autobiografie. „Van daaruit ga ik nadenken: wat als die persoon nu dat doet? Ik weet vooraf nooit hoe het afloopt.”

Dat nodigt ook uit om Herman Koch op de divan te leggen, zoals Pieter Verhoeff dit jaar deed in een documentaire die als werktitel De Woede van Herman Koch had. Dat werd Echt Herman Koch („gelukkig”), met als teneur dat onder Kochs welwillende optreden en wat bekakte stem een reservoir van woede kolkt, dat zich vertaalt in de boze, cynische tirades van zijn romanhelden.

Straatprovocateur

Zelf herkent Koch zich niet helemaal in dat beeld: de sardonische straatprovocateur, camerabewust en gereserveerd. Maar hij laat het maar zo, zoals hij fouten in interviews ook zelden verbetert. De levenswijsheden van zelfhulpgoeroe Tom Sanders in het Boekenweekgeschenk Makkelijk Leven zijn grotendeels de zijne. „Ik ben van het conflictvermijdende gedrag. Je bent op een feestje en iemand zegt iets naars. Je kan dan dagenlang rondlopen met: ‘Heeft hij me nou beledigd? Ik moet iets doen.’ Terwijl je het een week later alweer bent vergeten.”

Krop je dingen dan niet op? Als die broeiende vulkaan uit Echt Herman Koch? „Dat lijkt wel het beeld van mij te worden ja. De tirades in mijn boeken zijn dan mijn ware gedachten over de mensheid. Alsof je iemand wel echt kent als je leest hoe hij ’s avonds anoniem tekeer gaat op internet. Welnee, dat is ook maar een spel. Ik hou mezelf trouwens heel afzijdig in de sociale media.”

Misschien omdat hij al stoom kan afblazen in zijn boeken? „Misschien wel. Ik heb zelf natuurlijk ook nagedacht waarom Het Diner zo’n succes werd. Het geheim – (ironische galm) het ge-hei-heim – is dat ik taboedingen verwoord en dat veel mensen dan denken: zo zie ik dat eigenlijk ook. Ik wist niet dat het mocht. De verteller lijkt zo’n aardige man die zijn ongezouten mening geeft. En dan gaat het van kwaad tot erger en besef je wat hij allemaal verdoezelt en goedpraat. Hoe ver ga je met hem mee? Mensen haken op de helft af, anderen op tweederde of driekwart. Of niet. Ik? Ik ga eerlijk gezegd heel ver mee.”

    • Coen van Zwol